Sztuka, z którą można żyć

Czasami chodzi o kolor. Czasami chodzi o historię. Czasami dzieło wywołuje natychmiastową reakcję emocjonalną, a czasami więź rozwija się powoli, gdy obraz lub przedmiot zaczyna się ujawniać poprzez wielokrotne przyglądanie się.

To właśnie między innymi sprawia, że życie ze sztuką różni się od zwykłego oglądania jej na wystawie.

Dzieło wchodzi w rytm codziennego życia. Spotykamy je w różnym świetle, pod różnymi kątami i w różnych momentach. Z czasem historia kryjąca się za dziełem może stać się częścią historii samego domu.

Po ogłoszeniu finalistów Sovereign Portuguese Art Prize 2026 lista kandydatów przedstawia 31 bardzo różnorodnych przykładów tego, jak może wyglądać ta relacja, obejmujących malarstwo, fotografię, rzeźbę, ceramikę, instalacje i techniki mieszane.

Wszystko zaczyna się w pracowni

Każde dzieło sztuki ma już swoją historię, a poznanie choćby jej fragmentu często stanowi początek więzi.

Praca Fábio Colaço pt. „Bez tytułu (zasłonięty papież)” powstała na podstawie zdjęcia papieża Franciszka, które stało się hitem internetowym – jego twarz była zasłonięta własną szatą liturgiczną. Miliony ludzi przewinęły to zdjęcie w ciągu kilku sekund. Colaço zatrzymał się i przekształcił tę ulotną internetową chwilę w niewielki obraz olejny, nadając mu powolność i wagę, jakie może zapewnić jedynie farba.

Dzieło to, natychmiast rozpoznawalne, ale nieco dziwne, jest rodzajem pracy, która nieustannie skłania do zadawania pytań. Na ścianie gabinetu lub przedpokoju obraz, który niegdyś zniknął w strumieniu wiadomości, staje się dziełem, na które patrzy się codziennie, oraz punktem wyjścia do rozmów z przyjaciółmi i rodziną. Z czasem pytanie artysty staje się również pytaniem właściciela dzieła.

Źródło: Zdjęcie udostępnione; Autor: Fabio Colaco;

Źródło dzieła: „Bez tytułu (zasłonięty papież)” autorstwa Fábio Colaço

Beatriz Narciso odnalazła swoją opowieść w miejscu, obok którego większość z nas przechodzi w pośpiechu. „Quem fica é quem perde” przedstawia zakątek łazienki w barze po tym, jak energia nocy już opadła, a drobne szczegóły wskazują na osoby, które były tam wcześniej. Narciso zdobyła pierwszą edycję stypendium WAF – Women in Art Fellowship w 2025 roku i od tego czasu zaprezentowała swój zwycięski projekt na wystawie indywidualnej „Sótão” w Sociedade Nacional de Belas-Artes.

Noc przedstawiona na obrazie należy do nieznajomych, a jednak niemal każdy ma jej własną wersję: przyjaciele, miasto o trzeciej nad ranem, chwila, w której cichnie muzyka. Żyjąc z takim dziełem, powoli gromadzi ono twoje własne wspomnienia obok tych, z których powstało.

Źródło: Zdjęcie udostępnione; Autorka: Beatriz Narciso;

Źródło dzieła: „Quem fica é quem perde” (Ci, którzy zostają, przegrywają) autorstwa Beatriz Narciso

Dlaczego właśnie to?

Zapytaj ludzi, dlaczego kupili konkretne dzieło, a odpowiedź rzadko dotyczy inwestycji. Częściej brzmi ona: „Wciąż do niego wracałem” lub „Nie mogłem przestać o nim myśleć”. Nie ma jednego sposobu na wybór dzieła sztuki, ale zazwyczaj przychodzi moment, w którym dzieło przestaje być czymś, na co się patrzy, a staje się czymś, co chce się zatrzymać.

Czasami pierwszym punktem styku jest kolor, ale kolor rzadko stanowi całą historię. W pracy „Arquitetura do Acaso” (Architektura przypadku) Bettiny Vaz Guimarães odważna kolorystyka i nakładające się na siebie kształty tworzą abstrakcyjną scenę architektoniczną, która sprawia wrażenie uporządkowanej, a jednocześnie figlarnej. W tytule zawarte jest napięcie, które obraz utrzymuje w równowadze: porządek i przypadek, to, co zaplanowane, i to, co po prostu się dzieje. Być może to właśnie kolor przyciąga uwagę, ale gdy żyje się z tym dziełem, można je odczytać jako refleksję nad tym, jak przestrzenie, w których żyjemy, oraz życie, które w nich budujemy, są kształtowane w równym stopniu przez przypadek, co przez zamysł.

Źródło: Zdjęcie udostępnione; Autor: Bettina Vaz Guimarães;

Źródło dzieła: „Arquitetura do Acaso (1)” autorstwa Bettiny Vaz Guimarães

Czasami związek ten ma charakter fizyczny. Praca Evy Jokhovej zatytułowana „Roman Mother” to glazurowana forma ceramiczna – odważna, przyjemna w dotyku i nieco nieoczekiwana, której żywe kolory i zaokrąglony kształt nadają jej silną prezencję. Już sam tytuł otwiera drzwi: matka, pradawna forma, coś przekazanego z pokolenia na pokolenie.

W przeciwieństwie do obrazu zmienia się ona w zależności od tego, jak się wokół niej poruszasz, i zachęca zarówno do dotyku, jak i do oglądania. Przedmioty takie jak ten mają to do siebie, że stają się nieodłączną częścią życia rodzinnego. Za wiele lat może to być właśnie ta rzeźba, którą dzieci zapamiętają z domu, w którym dorastały – część historii tego domu w takim samym stopniu, jak historia samej artystki.

Źródło: Zdjęcie udostępnione; Autor: Evy Jokhova;

Źródło grafiki: „Roman Mother” autorstwa Evy Jokhova

Historia, która rozwija się wraz z tobą

Obraz nie zmienia się, gdy opuszcza pracownię, ale zmienia się osoba, która na niego patrzy. To jedna z cichych przyjemności życia ze sztuką.

Obraz Gabriela Garcii „The Art of Not Yielding” przedstawia cztery kobiety zgromadzone wokół siedzącej postaci w scenie pełnej troski i wsparcia. Ich gesty sugerują chwilę powrotu do zdrowia, podczas gdy detale, takie jak lustro i porzucone buty, wskazują na refleksję, wrażliwość i możliwość pójścia naprzód. Garcia postrzega malarstwo i opowiadanie historii jako ściśle powiązane, a scena ta dostarcza widzowi wystarczająco dużo elementów, by mógł zacząć tworzyć własną interpretację, nie wyjaśniając wszystkiego.

Ktoś może wybrać ten obraz, ponieważ przypomina mu o przyjaciołach, którzy pomogli mu przetrwać trudny rok. Dziesięć lat później obraz ten może przemawiać do nich o trosce o kogoś innego. Dzieło pozostaje niezmienne; jego znaczenie zmienia się wraz z otaczającym je życiem.

Praca Sónii Apolónii „Above The Noise, India II” działa w spokojniejszy sposób. Fotografia wyodrębnia pojedynczą miejską konstrukcję na tle głębokiej czerni, zamieniając coś, co normalnie mogłoby zostać przeoczone, w obiekt niemal rzeźbiarski.

Jeśli żyjesz z tym wystarczająco długo, zaczyna to zmieniać sposób, w jaki postrzegasz swoje otoczenie. Zbiornik na wodę na dachu w Lizbonie, rusztowanie na ulicy, którą codziennie przemierzasz, zarys budynku o zmierzchu: nawyk zwracania uwagi, którego uczy to zdjęcie, towarzyszy jego właścicielowi nawet poza domem. Być może jest to najwyraźniejszy znak, że dzieło stało się częścią czyjejś historii. Nie wisi już po prostu w domu; kształtuje sposób, w jaki patrzy się na świat.

Autor: India_II, Sonia Apolonia;

Źródło zdjęcia: Above The Noise, India II autorstwa Sónia Apolónia

Gdzie zaczyna się Twoja historia

Dla osób, które nigdy nie kupowały oryginalnych dzieł sztuki współczesnej, pomysł zostania kolekcjonerem może wydawać się bardziej onieśmielający, niż to konieczne.

Kolekcja nie musi zaczynać się od specjalistycznej wiedzy, określonego budżetu ani planu. Może zacząć się od jednego dzieła, które tworzy na tyle silną więź, że pomysł pozostawienia go w galerii wydaje się trudniejszy niż pomysł zabrania go do domu.

Wśród finalistów znalazły się prace w szerokim przedziale cenowym, o bardzo zróżnicowanej skali i wykonane w różnych technikach. Każda z nich pochodzi od artysty znajdującego się w ważnym momencie swojej kariery zawodowej i odzwierciedla sposób myślenia oraz doświadczenie stojące za jego twórczością: to początek historii, którą odpowiednia osoba może kontynuować.

Dzięki nagrodzie Sovereign Portuguese Art Prize każda bezpośrednia sprzedaż dzieła sztuki ma również szerszy wpływ. Połowa wpływów ze sprzedaży wspiera artystę, a druga połowa finansuje programy sztuki ekspresyjnej prowadzone przez terapeutów w ramach Sovereign Art Foundation dla dzieci i młodzieży w Lizbonie, Estremoz i na Algarve.

Historia dzieła nie kończy się więc w momencie, gdy opuszcza ono wystawę.

Trwa dalej wraz z artystą, którego działalność wspiera, wraz z dziećmi korzystającymi z programów Fundacji oraz wraz z osobą, która zdecyduje się znaleźć dla niego miejsce w swoim domu.

Dzieło sztuki może zaczynać się od jednej historii, a z czasem stać się częścią innej.

Źródło zdjęcia głównego: „The Art of Not Yielding” autorstwa Gabriela Garcii

Zobacz prace zgłoszone do konkursu „The 2026 Sovereign Portuguese Art Prize”

https://www.sovereignartfoundation.com/the-sovereign-portuguese-art-prize/

Dowiedz się więcej o działalności Fundacji Sztuki Sovereign w Portugalii:

https://www.sovereignartfoundation.com/expressive-arts-programme-portugal/

Zagłosuj online i zapoznaj się z pracami zakwalifikowanymi do nagrody studenckiej:
https://www.sovereignartfoundation.com/sp-portugal/

Śledź SAF Portugal na Instagramie:
@sovereignartfoundationportugal @sovereignportugueseartprize

Sovereign Art Foundation Portugal
📧 Tanya@sovereignartfoundation.com