Kunst waarmee je kunt leven

Soms is het de kleur. Soms is het een verhaal. Soms roept een werk onmiddellijk een emotionele reactie op, en soms ontwikkelt de band zich langzamer, naarmate een beeld of object zich bij herhaaldelijk kijken langzaam openbaart.

Dat is een van de redenen waarom het leven met kunst iets anders is dan het louter bekijken ervan in een tentoonstelling.

Een werk wordt onderdeel van het ritme van het dagelijks leven. Je ervaart het in verschillend licht, vanuit verschillende hoeken en op verschillende momenten. Na verloop van tijd kan het verhaal achter het werk onderdeel worden van het verhaal van het huis zelf.

Nu de finalisten van de Sovereign Portuguese Art Prize 2026 bekend zijn gemaakt, biedt de shortlist 31 zeer uiteenlopende voorbeelden van hoe die relatie eruit zou kunnen zien, variërend van schilderkunst, fotografie, beeldhouwkunst, keramiek, installaties tot gemengde technieken.

Het begint in het atelier

Elk kunstwerk heeft al een verhaal, en als je daar iets van weet, ontstaat vaak een band.

Fábio Colaço’s *Untitled (veiled Pope) * begon met een virale foto van paus Franciscus, wiens gezicht bedekt was door zijn eigen gewaad. Miljoenen mensen scrolden er binnen enkele seconden aan voorbij. Colaço bleef hangen en zette dat vluchtige internetmoment om in een klein olieverfschilderij, waarbij hij het de traagheid en het gewicht gaf die alleen verf kan bieden.

Het is direct herkenbaar maar toch een beetje vreemd: het soort werk dat steeds weer vragen oproept. Aan de muur van een studeerkamer of een gang wordt een afbeelding die ooit in een feed verdween, een beeld dat elke dag wordt bekeken en het uitgangspunt vormt voor gesprekken met vrienden en familie. Na verloop van tijd wordt de vraag van de kunstenaar ook die van de eigenaar.

Bronvermelding: Aangeleverde afbeelding; Auteur: Fabio Colaco;

Afbeelding: Untitled (veiled Pope) door Fábio Colaço

Beatriz Narciso vond haar verhaal op een plek waar de meesten van ons snel voorbij zouden lopen. Quem fica é quem perde legt een hoekje van het toilet in een bar vast nadat de energie van de nacht is weggeëbd, met kleine details die verwijzen naar de mensen die er eerder waren. Narciso won in 2025 de eerste WAF – Women in Art Fellowship en heeft sindsdien haar winnende project gepresenteerd in de solotentoonstelling Sótão bij de Sociedade Nacional de Belas-Artes.

De nacht op het schilderij is van vreemden, maar bijna iedereen heeft er wel een eigen versie van: de vrienden, de stad om drie uur ’s nachts, het moment waarop de muziek stopt. Als je met zo’n werk leeft, verzamelt het langzaam je eigen herinneringen naast die waarmee het is gemaakt.

Bronvermelding: Aangeleverde afbeelding; Auteur: Beatriz Narciso;

Bron kunstwerk: Quem fica é quem perde (Wie blijft, verliest) door Beatriz Narciso

Waarom juist dit werk?

Vraag mensen waarom ze een bepaald werk hebben gekocht en het antwoord gaat zelden over investering. Vaker is het „Ik bleef ernaar terugkeren“ of „Ik kon er niet mee ophouden eraan te denken“. Er is niet één manier om kunst te kiezen, maar er is meestal een moment waarop een werk niet langer iets is waar je naar kijkt, maar iets wordt dat je wilt behouden.

Soms is kleur de eerste aansprekende factor, maar kleur is zelden het hele verhaal. Bettina Vaz Guimarães’ *Arquitetura do Acaso* (Architectuur van het toeval) gebruikt gedurfde kleuren en overlappende vormen om een abstract architecturaal tafereel op te bouwen dat gestructureerd maar speels aanvoelt. De titel bevat een spanning die het schilderij in evenwicht houdt: orde en toeval, wat gepland is en wat er gewoon gebeurt. De kleur is misschien wat iemand aantrekt, maar als je met het werk leeft, kan het gaan overkomen als een reflectie op hoe de ruimtes waarin we leven, en de levens die we daarin opbouwen, evenzeer door toeval als door ontwerp worden gevormd.

Bronvermelding: Aangeleverde afbeelding; Auteur: Bettina Vaz Guimarães;

Bron kunstwerk: Arquitetura do Acaso (1) door Bettina Vaz Guimarães

Soms is de verbinding fysiek. Evy Jokhova’s „Roman Mother“ is een geglazuurd keramisch object, gedurfd, tactiel en enigszins onverwacht, met levendige kleuren en een ronde vorm die het een sterke uitstraling geven. Alleen al de titel opent een deur: een moeder, een oeroude vorm, iets dat is doorgegeven.

In tegenstelling tot een schilderij verandert het naarmate je eromheen loopt, en nodigt het evenzeer uit om aangeraakt te worden als om bekeken te worden. Dit soort objecten heeft de neiging om een vast onderdeel van het gezinsleven te worden. Over jaren zou het wel eens het werk kunnen zijn dat de kinderen zich herinneren van het huis waarin ze zijn opgegroeid, net zozeer onderdeel van het verhaal van dat huis als van het verhaal van de kunstenaar.

Bronvermelding: Aangeleverde afbeelding; Auteur: Evy Jokhova;

Bron afbeelding: Roman Mother door Evy Jokhova

Een verhaal dat met je meegroeit

Een schilderij verandert niet zodra het het atelier verlaat, maar de toeschouwer wel. Dat is een van de stille geneugten van het leven met kunst.

‘The Art of Not Yielding’ van Gabriel Garcia komen vier vrouwen samen rond een zittende figuur in een scène van zorg en steun. Hun gebaren suggereren een moment van herstel, terwijl details zoals de spiegel en de afgedankte laarzen verwijzen naar bezinning, kwetsbaarheid en de mogelijkheid om verder te gaan. Garcia ziet schilderen en verhalen vertellen als nauw met elkaar verbonden, en de scène geeft de toeschouwer genoeg om een eigen interpretatie te vormen zonder alles uit te leggen.

Iemand zou het kunnen kiezen omdat het hem of haar doet denken aan de vrienden die hem of haar door een moeilijk jaar heen hebben geholpen. Een decennium later spreekt het hem of haar misschien aan in de context van de zorg voor iemand anders. Het werk blijft hetzelfde; de betekenis ervan verandert met het leven eromheen.

*Above The Noise, India II* van Sónia Apolónia werkt op een stillere manier. De foto zet één enkel stedelijk bouwwerk af tegen een diepzwarte achtergrond, waardoor iets wat normaal gesproken over het hoofd zou worden gezien, bijna sculpturaal wordt.

Als je er lang genoeg mee leeft, begint het je kijk op je eigen omgeving te veranderen. Een watertank op een dak in Lissabon, steigers in een straat waar je elke dag doorheen loopt, de contouren van een gebouw in de schemering: de gewoonte om opmerkzaam te zijn die de foto je bijbrengt, volgt de eigenaar tot buiten de deur. Misschien is dat wel het duidelijkste teken dat een werk onderdeel is geworden van iemands verhaal. Het hangt niet langer alleen maar in hun huis; het bepaalt hoe ze naar de wereld kijken.

Auteur: India_II, Sonia Apolonia;

Afbeelding: Above The Noise, India II door Sónia Apolónia

Waar jouw verhaal begint

Voor mensen die nog nooit originele hedendaagse kunst hebben gekocht, kan het idee om verzamelaar te worden intimiderender klinken dan nodig is.

Een verzameling hoeft niet te beginnen met expertise, een bepaald budget of een plan. Het kan beginnen met één werk dat een band creëert die zo sterk is dat het idee om het achter te laten moeilijker voelt dan het idee om het mee naar huis te nemen.

De selectie van finalisten omvat werken in een breed prijsbereik en in zeer uiteenlopende schaalgroottes en media. Elk werk is van een kunstenaar die zich op een belangrijk punt in zijn of haar professionele loopbaan bevindt, en draagt de gedachtegang en ervaring achter het gemaakte werk in zich: het begin van een verhaal dat de juiste persoon kan voortzetten.

Via de Sovereign Portuguese Art Prize heeft elke directe verkoop van een kunstwerk ook een bredere impact. De helft van de opbrengst gaat naar de kunstenaar, terwijl de andere helft wordt gebruikt om de door therapeuten geleide expressieve kunstprogramma’s van de Sovereign Art Foundation voor kinderen en jongeren in Lissabon, Estremoz en de Algarve te financieren.

Het verhaal van een kunstwerk eindigt dus niet wanneer het de tentoonstelling verlaat.

Het gaat verder bij de kunstenaar wiens praktijk erdoor wordt ondersteund, bij de kinderen die profiteren van de programma’s van de stichting, en bij de persoon die ervoor kiest het een plek in zijn of haar huis te geven.

Een kunstwerk kan beginnen met één verhaal en na verloop van tijd deel gaan uitmaken van een ander.

Bronvermelding hoofdafbeelding: The Art of Not Yielding door Gabriel Garcia

Bekijk de werken in The 2026 Sovereign Portuguese Art Prize

https://www.sovereignartfoundation.com/the-sovereign-portuguese-art-prize/

Lees meer over het werk van de Sovereign Art Foundation in Portugal:

https://www.sovereignartfoundation.com/expressive-arts-programme-portugal/

Stem online en ontdek de genomineerde kunstwerken voor de Studentenprijs:
https://www.sovereignartfoundation.com/sp-portugal/

Volg SAF Portugal op Instagram:
@sovereignartfoundationportugal @sovereignportugueseartprize

Sovereign Art Foundation Portugal
📧 Tanya@sovereignartfoundation.com