Uit onderzoek door Spaanse inlichtingendiensten blijkt dat Marokko de massale toestroom van mensen naar Ceuta van afgelopen donderdag niet heeft gepland of uitgevoerd; het voorlopige dodental bedroeg maandag ten minste 72, waarbij de meeste migranten zijn verdronken.

Spaanse functionarissen houden vast aan dit standpunt, ondanks het feit dat het Noord-Afrikaanse land volgens bronnen die door El País worden aangehaald „politiek voordeel heeft gehaald” uit de internationale aandacht.

Of de regering echter van tevoren was gewaarschuwd, is een ander punt van discussie, en de krant The Objective meldt dat in inlichtingenrapporten was gewezen op een mogelijke massale toestroom naar Ceuta en Melilla op de Marokkaanse Troonfeestdag.

Waren de autoriteiten gewaarschuwd?

Informatie uit militaire en civiele inlichtingenbronnen suggereert dat de Spaanse regering inderdaad van tevoren was gewaarschuwd voor het risico van een massale toestroom van migranten, en dat er gedurende meerdere dagen inlichtingenwaarschuwingen zijn afgegeven, ook in de uren vlak voor de gebeurtenis, zo meldt Euronews.

Daarentegen zei de Spaanse minister van Binnenlandse Zaken, Fernando Grande-Marlaska, zaterdag dat de inlichtingendiensten geen waarschuwing hadden gegeven over wat zich aan de andere kant van de grens aan het ontwikkelen was. Beide versies zijn gebaseerd op niet nader genoemde bronnen, en het ministerie van Defensie heeft ze noch bevestigd noch ontkend, aangezien de rapporten van het Nationaal Inlichtingencentrum vertrouwelijk zijn, zo meldt MercoPress.

Verspreiding van valse informatie

Voor het eerst sinds het incident van afgelopen donderdag hebben Marokkaanse functionarissen deze maandag publieke verklaringen afgelegd, waarin zij het incident toeschrijven aan verschillende, samenhangende factoren, zoals netwerken voor mensenhandel, desinformatie en een verkeerde interpretatie van een uitspraak van het Spaanse Hooggerechtshof. Een standpunt waar het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken en premier Pedro Sánchez het momenteel mee eens lijken te zijn.

In de uitspraak van het Hooggerechtshof, gedaan door de administratieve kamer, werd vastgesteld dat mensen die Ceuta en Melilla zwemmend bereiken, niet zonder een formele procedure zonder meer mogen worden teruggestuurd. Maar de uitspraak verklaart terugsturing aan de grens niet onwettig, noch wijzigt zij de immigratiewetgeving: zij geeft slechts een bindende uitleg van een bestaande bepaling.

Op sociale media deed een verkeerd geïnterpreteerde versie van deze uitspraak de ronde, en in chatgroepen werden valse beweringen verspreid dat Spanje degenen die Ceuta waren binnengekomen niet zou terugsturen.

Grenscontrole onderbemiddeld

Ceuta en Melilla zijn Spaans grondgebied; niettemin maakt Marokko aanspraak op beide steden. In juli hadden de vakbonden van de Guardia Civil al gewaarschuwd voor ontoereikende middelen tegen „aankomsten over zee”, en afgelopen donderdag werd de grensbewaking teruggeschroefd en ingetrokken, zo meldt MercoPress.

De aan de grens gestationeerde Guardia Civil en Nationale Politie waren niet in staat de massale toestroom van migranten, die door Reuters op meer dan 50.000 mensen wordt geschat, tegen te houden en richtten zich in plaats daarvan op het verlenen van hulp aan gewonden, aldus verschillende bronnen.

Bronnen die met The Objective spraken, hebben ook kritiek geuit op Madrid omdat het leger niet onmiddellijk werd ingezet, ondanks het feit dat er zowel in Ceuta als in Madrid militaire eenheden paraat staan.

„Ze hadden zonder voorafgaande vergaderingen gemobiliseerd kunnen worden, simpelweg op basis van een politiek besluit en een bevel van het operatiecommando”, meldt Euronews op basis van de door The Objective geciteerde bronnen.

Oproepen tot Europese maatregelen

Vrijdag omschreef premier Sánchez de gebeurtenis als „een aanval en een schending van de territoriale integriteit van Spanje”. Desondanks heeft de Spaanse regering Marokko niet officieel verantwoordelijk gesteld, noch heeft zij de Nationale Veiligheidsraad bijeengeroepen.

De voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, heeft opgeroepen tot „gezamenlijke actie“ op het gebied van grensbeveiliging. In een brief aan premier Sánchez prees von der Leyen zijn „snelle aanpak“ van de crisis, maar voegde eraan toe: „Uit dit incident blijkt duidelijk dat we meer moeten doen om onze grenzen op kritieke punten verder te versterken“, meldt de BBC.

In de brief waarschuwde Von der Leyen dat „de bescherming van al onze buitengrenzen een gedeelde Europese verantwoordelijkheid is“, en riep zij op tot „waakzame bewaking en het gebruik van fysieke barrières waar nodig“, aldus de BBC. Het Spaanse ministerie van Defensie heeft ongeveer 1.600 militairen ter beschikking gesteld aan het ministerie van Binnenlandse Zaken voor bewakingstaken.