In een toespraak voor het Europees Parlement, tijdens een herdenkingsbijeenkomst ter gelegenheid van de 40e verjaardag van de toetreding van Portugal en Spanje tot de toenmalige Europese Economische Gemeenschap(EEG), benadrukte Marcelo Rebelo de Sousa dat het Koninkrijk Portugal "geboren is in Europa en voortkomt uit Europese afstamming", waarbij hij wees op de moederlijke band van Afonso Henriques met het Koninkrijk León, dat later "het Koninkrijk Spanje zou vormen", en de vaderlijke band met de hertog van Bourgondië, "die zou helpen het Koninkrijk Frankrijk te vormen".

"Maar het werd ook geboren uit afstammelingen van andere 'Europa's', uit het Noorden, Zuiden, Westen en Oosten. En uit Afrika en Azië. Later ook uit Amerika en Oceanië. In een smeltkroes van etniciteiten, culturen en religies," verklaarde hij.

De president van de Republiek benadrukte dat de Portugezen "van huis uit Europees zijn", maar dat deze "wortels vanaf het allereerste begin vermengd waren met die van andere continenten en andere werelden".

"Daarom zijn er geen pure Portugezen. Er zijn verschillende Portugezen, in hun culturele rijkdom," zei hij, waarop hij applaus kreeg van sommige leden van het Europees Parlement.

Marcelo Rebelo de Sousa voegde eraan toe dat de Portugezen "Europees zijn in taal, cultuur en geschiedenis".

"En, omdat ze Europees zijn, universeel," zei hij.

Vervolgens, in een korte schets van de geschiedenis van Portugal, benadrukte Marcelo Rebelo de Sousa dat het land, van de 15e tot de 19e en 20e eeuw, "een constante saga in continentaal Europa en daarbuiten" beleefde, omdat, vanaf de 15e eeuw, de Portugezen "oceanen overstaken" en "eilanden en continenten aanraakten".

"En we waren vele malen gelukkiger met zeilen en reizen over de wereld dan met Europese oorlogen", benadrukte hij, waarbij hij opmerkte dat, wat Spanje en Portugal betreft, "ze onafhankelijkheid verkregen, vochten om het te behouden, het verloren en het weer terugwonnen".

"Tot de 17e eeuw was het een constante onrust. Net als de continentale oorlogen waarin we betrokken waren," zei hij, eraan herinnerend dat Portugal in de 19e eeuw zelfs zijn onafhankelijkheid moest garanderen door zijn hoofdstad in het Rijk van Brazilië te vestigen.

"We waren Europeanen, maar het Europa dat ons verlichtte was niet altijd een drager van goed nieuws," vatte hij samen.

Daarom, vervolgde hij, "wat echt anders en opmerkelijk is, is dat de Europese integratie van de 20e eeuw, die veertig jaar geleden haar hoogtepunt bereikte met de toetreding [van Portugal], op dezelfde dag als Spanje, met de leidende rol van Mário Soares en Felipe González, de geschiedenis veranderde."

"Het veranderde de Europese geschiedenis. Het veranderde de geschiedenis van de betrekkingen met ons enige buurland; het veranderde onze geschiedenis. Het veranderde in de richting van vrijheid, democratie, de rechtsstaat, ontwikkeling en sociale rechtvaardigheid," verklaarde hij.

Marcelo benadrukte dat "na eeuwen van onafhankelijkheid gebaseerd op de oceanen en het imperium, en het onvermijdelijke en late einde van het imperium, met de vorming van de multicontinentale en multioceanische Gemeenschap van Portugeessprekende Landen (CPLP), Portugal, Spanje en de staten die zich bij de EU aansloten een nieuwe geschiedenis begonnen".

"Die bijna 50 jaar heeft geduurd en die niet mogelijk zou zijn geweest zonder Europa, in de marge van Europa, tegen Europa. Een uitstekend voorbeeld van deze verandering is de broederschap tussen Portugal en Spanje, waarvan de twee staatshoofden, die hun respectieve thuislanden en volkeren vertegenwoordigen, hier op welsprekende wijze getuige zijn geweest," zei hij.

De president van de Republiek verklaarde dat Portugal Europa "nooit, maar dan ook nooit" zal opgeven.

"Want Europa opgeven zou voor Portugal betekenen dat het een essentieel en onvervangbaar deel van Portugal opgeeft," benadrukte hij.