Elektrownia wiatrowa w Algarve pokazuje, jak chronić ptaki wędrowne

Każdej jesieni tysiące ptaków przelatują nad Algarve, kierując się na południe, w stronę Afryki. Dla wielu z nich trasa ta prowadzi bezpośrednio przez obszar pełen turbin wiatrowych.

in · 26 paź 2026, 18:33 · 0 Uwagi

Credits: Unsplash; Author: American Public Power Association;

W farmie wiatrowej Barão de São João, niedaleko Lagos, stanowi to szczególne wyzwanie dla tych ptaków. Jak wytwarzać energię odnawialną bez narażania ptaków wędrownych na niebezpieczeństwo?

Okazuje się, że odpowiedź może być zaskakująco prosta. Gdy ptaki się zbliżają, turbiny zatrzymują się.

System monitoringu łączący technologię radarową z obserwacją przeprowadzaną przez ludzi nie odnotował żadnych przypadków śmierci ptaków szybujących w wyniku zderzeń z turbinami podczas pięciu kolejnych jesiennych sezonów migracyjnych, mimo że każdego roku przez ten obszar przelatuje około 5 000 ptaków.

Wyniki badań, opublikowane pierwotnie przez zespół naukowców pod kierownictwem Ricardo Tomé, niedawno ponownie przyciągnęły międzynarodową uwagę.

Farma wiatrowa położona jest wzdłuż jednej z najważniejszych tras migracyjnych w Portugalii, z której korzysta ponad 30 gatunków ptaków szybujących, w tym ptaki drapieżne.

Ptaki te często wykorzystują prądy wznoszące ciepłego powietrza, aby pokonywać duże odległości przy stosunkowo niewielkim wysiłku. Jednak ich trasy lotu zbliżają je niebezpiecznie do obracających się łopat turbin wiatrowych.

Naukowcy odkryli, że 55% ptaków szybujących przelatujących przez ten obszar leciało na wysokościach wiążących się z wysokim ryzykiem kolizji.

Aby je chronić, w farmie wiatrowej wprowadzono system znany jako „Radar Assisted Shutdown on Demand” (wyłączanie na żądanie wspomagane radarem).

Obserwatorzy rozmieszczeni wokół terenu monitorują zbliżające się ptaki, a radar pomaga wykrywać ruch na większych odległościach. Gdy migruje duża liczba ptaków lub zauważone zostaną szczególnie wrażliwe gatunki, turbiny mogą zostać tymczasowo wyłączone.

Zamiast wstrzymywać produkcję energii elektrycznej przez cały sezon migracyjny, system ten pozwala operatorom reagować w momentach największego ryzyka.

Jednym z najciekawszych ustaleń było to, jak niewielki wpływ miały te wyłączenia na działanie farmy wiatrowej.

W pierwszym roku turbiny były wyłączane na około 105 godzin. W miarę jak zespół monitorujący zdobywał doświadczenie i ostatecznie uzyskał bezpośredni dostęp do systemu sterowania turbinami, liczba ta spadła do około 15 godzin rocznie.

W całym okresie badania okresy wyłączeń stanowiły zaledwie od 0,2% do 1,2% równoważnych rocznych godzin pracy farmy wiatrowej.

Wyniki sugerują, że staranne monitorowanie może przynieść znaczące korzyści bez konieczności rezygnacji przez farmy wiatrowe z produkcji znacznych ilości energii elektrycznej.

Projekt w regionie Algarve przyciągnął również uwagę międzynarodowych organizacji zajmujących się ochroną przyrody.

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) podkreśliła portugalskie ustalenia w swoich badaniach dotyczących energii odnawialnej i różnorodności biologicznej, zwracając uwagę na brak odnotowanych przypadków śmiertelności ptaków szybujących w ciągu początkowego pięcioletniego okresu monitorowania.

Czy inne farmy wiatrowe mogłyby pójść w ich ślady?

Algarve nie jest jedynym miejscem, w którym podejście to przyniosło obiecujące wyniki.

Badania obejmujące 20 farm wiatrowych w Kadyksie, na południu Hiszpanii, wykazały, że selektywne wyłączanie turbin zmniejszyło śmiertelność ptaków szybujących o około 62%, a śmiertelność sępów płowych spadła o prawie 93%.

Szacowana strata w produkcji energii elektrycznej wyniosła mniej niż 0,51%.

Istnieją jednak istotne ograniczenia dotyczące wyników badań przeprowadzonych w Portugalii.

Wyniki z pięcioletniego okresu odnoszą się konkretnie do ptaków szybujących, czyli grupy objętej programem monitoringu. Stwierdzono, że inne gatunki ptaków nadal ulegały kolizjom z turbinami.

W ramach długoterminowego monitoringu odnotowano również dwa przypadki śmiertelnych kolizji ptaków szybujących w ciągu pierwszej dekady funkcjonowania farmy wiatrowej, co oznacza, że pierwotnych wyników z okresu pięcioletniego nie należy interpretować jako trwałego braku kolizji.

Niemniej jednak badania te stanowią praktyczny przykład tego, jak można bardziej ostrożnie zarządzać projektami energetyki wiatrowej w miejscach wrażliwych pod względem środowiskowym.

W przypadku regionu Algarve, gdzie ptaki wędrowne stanowią część dziedzictwa przyrodniczego regionu, wniosek ten ma szczególne znaczenie. Wytwarzanie czystszej energii i ochrona dzikiej przyrody nie zawsze muszą być ze sobą sprzecznymi priorytetami.