Een van Elisa’s honden, Kitti, had een van Licinio’s katten in het nauw gedreven tussen een hoop afgedankte olijftakken, terwijl haar andere hond, Pipoca, met een wat afwezige blik van plezier rond ons groepje liep, alsof we allemaal samen buiten waren en er een feestje in volle gang was.

Wij mensen waren daarentegen druk bezig met het plukken van olijven van de oogst van dit jaar, maar het moment ging niet aan ons voorbij terwijl we Kitti berispten vanwege haar vruchteloze pogingen om de kat uit zijn veilige schuilplaats te halen. Het is niet echt een feest, maar ook geen onaangenaam zware arbeid: onze jaarlijkse olijfoogst is net zozeer een gezellig samenzijn als een klus die elk jaar in oktober moet worden geklaard.

Een gevoel van gemeenschap

Na de warme zomermaanden, wanneer de festivals voorbij zijn en het drukke toeristenseizoen ten einde loopt, begint het levenstempo in Portugal te vertragen. Iedereen heeft een favoriete tijd van het jaar. Voor iemand als Licinio is dat de lente, wanneer de aarde tot bloei komt en de zomergewassen worden geplant. Voor anderen zijn het de actieve zomerdagen.

Ik daarentegen kijk er altijd naar uit dat de Oogstmaan in oktober plaatsmaakt voor de Jagersmaan. Dat is het moment waarop de druivenoogst van september achter de rug is en het wijnbereidingsproces al is begonnen om tijdens de koude wintermaanden een ruime hoeveelheid „tinto“ op tafel te kunnen zetten. Maar bovenal is het de olijfoogst die me het gevoel geeft waarom ik veertien jaar geleden naar Portugal ben gekomen: niet voor financiële investeringen, noch voor een comfortabel pensioen, maar veeleer vanwege het gevoel van gemeenschap bij een taak die wordt gedeeld met buren, vrienden en familie en die al eeuwenlang, jaar na jaar, wordt uitgevoerd; een ‘oude wereld’-gevoel, een diepgewortelde waardering voor het alledaagse, een gevoel van normaliteit dat tot uiting komt in de dagelijkse bezigheden die gedaan moeten worden.

Bronvermelding: Aangeleverde afbeelding; Auteur: Stephen Avery Chmelewski;

Een korte geschiedenis van olijfolie

Elk jaar is het weer hetzelfde, en het wonder van de olijfoogst dringt zich opnieuw aan mij op. Hoe kwam het dat mensen erachter kwamen dat er een rijke olie kon worden gewonnen uit deze bescheiden kleine vrucht terwijl deze rijpt? Het begon ergens tijdens het Neolithicum, toen er voor het eerst bewijs verscheen van de teelt van olijfbomen, ongeveer 6000 v.Chr. in de Vruchtbare Sikkel en het oostelijke Middellandse Zeegebied.

De uit olijven gewonnen olie werd aanvankelijk gebruikt als brandstof voor verlichting en als geneesmiddel, voordat men zich bewust werd van de oneindig veel verfijndere culinaire waarde ervan. In de loop der eeuwen verspreidden de Feniciërs de olijventeelt westwaarts over de Middellandse Zee, tot in Noord-Afrika, Griekenland, Italië en uiteindelijk het Iberisch Schiereiland. Hier in Portugal bestaan er al meer dan tweeduizend jaar, sinds het pre-Romeinse tijdperk, zowel wilde als gecultiveerde olijfbomen.

Het was echter onder de Romeinse bezetting dat de grootschalige olijfolieproductie in Lusitanië van start ging, met uitgebreide olijfgaarden en verfijndere persmethoden. Deze ontwikkeling vorderde hier verder tijdens de Moors-Arabische bezetting, waardoor de olijfcultuur diep in het landschap en de taal werd geïntegreerd – wat aanleiding gaf tot het Portugese woord „azeite“, afgeleid van het Arabische „az-zait“, wat „olijvensap“ betekent. Tijdens de Middeleeuwen bliezen religieuze ordes de olijventeelt nieuw leven in en breidden ze deze uit. Het klooster van Santa Cruz de Coimbra, het klooster van Alcobaça en de Orde van Christus gebruikten de olijfolie als hoeksteen van hun lokale economieën.

Waardering voor het oogstwerk

De geschiedenis van de olijfboom en zijn olie is iets waar de meesten in Portugal niet al te diep over nadenken, maar de oneindige waardering voor oktober, de maand van de olijfoogst, gaat nooit verloren bij degenen die de vruchten ervan plukken. Het werk dat gedaan moet worden, is urgenter, aangezien dat om alle voor de hand liggende redenen de belangrijkste zorg is.

Een meer gedetailleerde beschrijving van het gehele proces is te lezen in mijn eerdere TPN-artikel over dit onderwerp van vier jaar geleden (https://www.theportugalnews.com/news/2022-11-18/octobers-olive-harvest-a-labour-of-love/72192).

De oogst van dit jaar was voor ons in onze kleine „freguesia“ niet zo overvloedig als die van vorig jaar, ondanks een verwachte stijging van 10% voor de totale olijfolieproductie van Portugal in 2026, maar we zijn altijd dankbaar voor wat we binnenhalen om in het levensonderhoud van onze gezinnen te voorzien.

De eenvoud van een redelijk landelijk leven op het Portugese platteland blijft het hele jaar door min of meer hetzelfde, maar oktober luidt een mijlpaal in voor de manier waarop we genieten van de tijd en de plek waar we wonen.

Stel The Portugal News in als uw voorkeursbron voor nieuws op Google

GoogleToevoegen als voorkeursbron op Google