Jeden z psów Elisy, Kitti, osaczył jednego z kotów Licinio w stercie odrzuconych gałęzi oliwnych, podczas gdy jej drugi pies, Pipoca, krążył wokół naszej małej grupy z nieokreśloną radością, jakby wszyscy byli razem na dworze i trwała właśnie jakaś impreza.

My, ludzie, byliśmy natomiast zajęci zbieraniem oliwek z tegorocznych zbiorów, ale nie umknęła nam ta chwila, gdy upominaliśmy Kitti za jej daremne wysiłki, by wyciągnąć kota z jego bezpiecznej kryjówki. Nie do końca impreza, ale też nie nieprzyjemna, uciążliwa ciężka praca – nasze coroczne zbiory oliwek to w równym stopniu spotkanie towarzyskie, co zadanie, które trzeba wykonać każdego października.

Poczucie wspólnoty

Po ciepłych miesiącach letnich, kiedy festiwale dobiegają końca, a intensywny sezon turystyczny się kończy, tempo życia w Portugalii zaczyna zwalniać. Każdy ma swoją ulubioną porę roku. Dla kogoś takiego jak Licinio jest to wiosna, kiedy ziemia kwitnie i sadzi się letnie odmiany roślin spożywczych. Dla innych są to aktywne dni lata.

Ja natomiast zawsze z niecierpliwością czekam, aż w październiku Księżyc Żniw ustąpi miejsca Księżycowi Łowcy. To czas, kiedy wrześniowe zbiory winogron dobiegają końca, a proces produkcji wina już się rozpoczął, aby zapewnić wystarczającą ilość „tinto” na stół podczas mroźnych zimowych miesięcy. Przede wszystkim jednak to właśnie zbiór oliwek pozwala mi zrozumieć, dlaczego przybyłem do Portugalii czternaście lat temu – nie dla inwestycji finansowej ani wygodnej emerytury, ale raczej dla poczucia wspólnoty w zadaniu, które wykonujemy wspólnie z sąsiadami, przyjaciółmi i rodziną, a które jest realizowane rok po roku od wieków; to uczucie „starego świata”, głęboko zakorzenione docenianie tego, co zwyczajne, poczucie normalności ukształtowane przez rutynowe czynności, które trzeba wykonać.

Źródło: Zdjęcie udostępnione; Autor: Stephen Avery Chmelewski;

Krótka historia oliwy z oliwek

Każdego roku jest tak samo, a cud zbierania oliwek na nowo pojawia się w mojej głowie. Jak to się stało, że ludzie odkryli, iż z tego niepozornego małego owocu, gdy dojrzewa, można uzyskać bogaty olej? Wszystko zaczęło się gdzieś w okresie neolitu, kiedy to około 6000 r. p.n.e. w Żyznym Półksiężycu i we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego pojawiły się pierwsze ślady uprawy drzew oliwnych.

Oliwa wytwarzana z oliwek była początkowo wykorzystywana jako paliwo do oświetlenia oraz jako środek leczniczy, zanim doceniono jej znacznie bardziej wyrafinowaną wartość kulinarną. W miarę upływu stuleci Fenicjanie rozprzestrzenili uprawę drzew oliwnych na zachód wzdłuż Morza Śródziemnego, docierając do Afryki Północnej, Grecji, Włoch, a ostatecznie na Półwysep Iberyjski. Tutaj, w Portugalii, dzikie i uprawiane drzewa oliwne istnieją od ponad dwóch tysięcy lat, jeszcze od czasów przedrzymskich.

Jednak to właśnie pod panowaniem rzymskim w Lusitanii rozpoczęła się produkcja oliwy na dużą skalę, charakteryzująca się rozbudowanymi gajami oliwnymi i bardziej wyrafinowanymi metodami tłoczenia. Przedsięwzięcie to uległo dalszemu rozwojowi w okresie panowania mauretańsko-arabskiego, co spowodowało głęboką integrację kultury oliwnej z krajobrazem i językiem – stąd też pochodzi portugalskie słowo „azeite”, wywodzące się od arabskiego „az-zait”, oznaczającego „sok z oliwek”. W średniowieczu zakony odrodziły i rozszerzyły uprawę oliwek. Klasztor Santa Cruz de Coimbra, klasztor w Alcobaça oraz Zakon Chrystusa wykorzystywały oliwę z oliwek jako fundament swojej lokalnej gospodarki.

Uznanie dla pracy przy zbiorach

Historia drzewa oliwnego i jego oleju to temat, nad którym większość mieszkańców Portugalii raczej nie zastanawia się zbyt głęboko, ale nieskończone uznanie dla października, miesiąca zbiorów oliwek, nigdy nie umyka tym, którzy czerpią z nich korzyści. Praca, którą należy wykonać, jest bardziej paląca, ponieważ stanowi nadrzędną troskę z wszystkich oczywistych powodów.

Bardziej szczegółowy opis całego procesu można przeczytać w moim poprzednim artykule na ten temat opublikowanym w serwisie TPN cztery lata temu (https://www.theportugalnews.com/news/2022-11-18/październikowe-zbiory-oliwek-praca-z-miłością/72192).

Tegoroczne zbiory w naszej małej „freguesii” nie były tak obfite jak w zeszłym roku, mimo prognozowanego 10-procentowego wzrostu ogólnej produkcji oliwy z oliwek w Portugalii w 2026 roku, ale zawsze jesteśmy wdzięczni za to, co zbieramy, by zapewnić utrzymanie naszym gospodarstwom domowym.

Prostota dość sielskiego życia na portugalskiej wsi pozostaje zazwyczaj niezmienna przez cały rok, ale październik stanowi szczególny moment, w którym w pełni cieszymy się czasem i miejscem, w którym żyjemy.

Ustaw The Portugal News jako preferowane źródło wiadomości w Google

GoogleDodaj jako preferowane źródło w Google