Is de wind gedraaid?

Allereerst was er ‘Lula’ – Luiz Inácio da Silva (zoals niemand behalve zijn moeder hem ooit noemde) – die alle verwachtingen trotseerde.

Nadat hij in de eerste ronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen twee miljoen stemmen achterliep op zijn tegenstander, Flávio Bolsonaro, maakte hij in de tweede ronde een ‘wonderbaarlijke’ comeback.

Het was alsof iemand achter je door een draaideur ging en er aan de voorkant weer uitkwam: aan het einde van de eerste ronde stond Lula twee miljoen stemmen achter op Bolsonaro; aan het einde van de tweede ronde afgelopen zondag stond hij vier miljoen stemmen voor. Hoe heeft hij dan een vierde ambtstermijn gewonnen zonder vals te spelen?

Dat is wat Bolsonaro beweert dat hij heeft gedaan, nadat hij naar de Verenigde Staten was gevlucht, en Trump, zijn mentor, suggereert hetzelfde. Maar Lula’s overwinning was niet ‘wonderbaarlijk’: hij had pas op zijn tiende leren lezen en op zijn tachtigste weigerde hij nog steeds een mobiele telefoon te hebben. Uiteindelijk hebben ze hem ertoe gebracht er een aan te schaffen en te gebruiken.

Hij wilde geen video’s voor sociale media maken; ze richtten een WhatsApp-kanaal op met de naam „Lula’s Army“ en zorgden ervoor dat hij daar minstens één keer per dag op verscheen. Het kanaal groeide in twee weken van nul naar 10,8 miljoen kijkers, en Lula won.

Dus Jair Bolsonaro, de vader van Flávio, die een lange gevangenisstraf uitzit na een mislukte poging tot staatsgreep in 2025, blijft in de gevangenis. Flávio, die hoopte in zijn plaats te winnen, is naar Florida gevlucht om vervolging wegens witwassen (680 miljoen dollar van gokbedrijven) te ontlopen. Brazilië, het op één na grootste land van Amerika (214 miljoen inwoners), is nog steeds een democratie.

Nationale verkiezingen

Extreemrechtse, klimaatontkennende en anti-milieu populisten trekken nog steeds een groot deel van de Braziliaanse bevolking aan, en zij regeren nu in veel andere landen in Latijns-Amerika. Bij zeven van de acht nationale verkiezingen in Amerika in de afgelopen twee jaar kwamen door Trump gesteunde rechtse autocraten aan de macht. Maar het had erger kunnen zijn.

Het Amazonegebied is voor nog eens vier jaar veilig. (Lula heeft al een groot deel van de schade ongedaan gemaakt die de oudere Bolsonaro tijdens zijn enige ambtstermijn in 2019-23 heeft aangericht.) De inheemse volkeren zullen worden beschermd, en Lula’s levenswerk – het redden van een hele generatie uit armoede en onwetendheid – zal worden voortgezet. En op dezelfde zondag ging de autoritaire heerser van Servië ten onder.

Aleksandar Vučić is al twaalf jaar president, dus deze keer stelde hij zich kandidaat voor het premierschap, maar het was hetzelfde autoritaire regime dat steunde op dezelfde populistisch-nationalistische wrok en leugens.

Vučić was in de problemen geraakt met een studentenbeweging die boos was over de alomtegenwoordige corruptie in Servië, maar hij stond op goede voet met de Trumps en de Russen, dus dacht hij dat het allemaal wel opgelost kon worden met vervroegde verkiezingen onder de gebruikelijke omstandigheden. Hij bleek het bij het verkeerde eind te hebben.

Terug naar de democratie

De studenten hadden bewust geen leiders, geen beroepspolitici en geen agenda, behalve „terug naar de democratie en weg met de corruptie”, maar ondanks een dreigende opmars van regimeknokploegen op straat won de Studentenlijst met overmacht. Dat zijn twee overwinningen voor de democratie op dezelfde dag.

Vervolgens verloor Binyamin Netanyahu dinsdag de Israëlische verkiezingen. De vermeende oorlogsmisdadiger en Israëlische premier heeft het land de afgelopen dertig jaar op elf jaar na geregeerd, maar de op één na ergste oorlogszuchtige van onze tijd lijkt ten onder te gaan.

„Een verkiezing winnen“ betekent in het Israëlische politieke systeem alleen maar dat de winnaar als eerste aan de beurt is om een levensvatbare coalitie te vormen. Het kan tot drie maanden duren voordat er een levensvatbare coalitie ontstaat of voordat iedereen het opgeeft en het erover eens is dat er nieuwe verkiezingen moeten komen.

Het vormen van coalities is in Israël bijzonder moeilijk omdat Joodse partijen doorgaans weigeren Arabische partijen mee te laten doen, hoewel 20% van de Israëlische burgers Arabieren zijn. Maar als je hun stemmen meetelt, heeft de coalitie van premier Binyamin Netanyahu de verkiezingen in feite verloren.

„Ik weet hoe ik moet tellen“, zei Yair Golan van de centrumlinkse Democraten, zich richtend tot de Israëlische Arabieren. „We mogen Netanyahu’s racistische scheiding tussen joodse en Arabische stemmen niet langer accepteren.“

Muzikant Yali Sobol verwoordde het nog treffender in een Facebookbericht: „Als je ophoudt met racistisch te zijn, zullen er twee geweldige dingen met je gebeuren. Ten eerste zul je ophouden met racistisch te zijn. Ten tweede zul je ontdekken dat je hebt gewonnen.”

Netanyahu is nog steeds aan de macht en kan nog minstens drie maanden lang vrijelijk nieuwe oorlogen ontketenen. Op zijn verlanglijstje staan Gaza en de Westelijke Jordaanoever, Libanon en Iran (in samenwerking met Trump), niet noodzakelijkerwijs in die volgorde. Maar dit betekent drie overwinningen voor de democratie, want hij zal uiteindelijk waarschijnlijk ten onder gaan – en Donald Trump zal zwaar verliezen bij de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen, hoewel hij in functie blijft.

Misschien komt het gewoon door El Niño, maar het voelt alsof er een grote verandering op komst is.