Een mistige geschiedenis van Portugal: de Moren

De verovering van het Iberisch Schiereiland door de Moren is een van de belangrijkste gebeurtenissen in de Europese geschiedenis. Hierdoor ontstond een islamitisch rijk dat bijna acht eeuwen zou standhouden en dat grote sociale, politieke en religieuze veranderingen teweegbracht.

De laatste decennia van de Visigotische keuzemonarchie zijn te vergelijken met die van het Romeinse Rijk. De rivaliteit tussen het koningshuis en de adel was buitensporig en leidde tot complotten en schermutselingen tussen verschillende facties. Losbandig leven was aan de orde van de dag.

Toen koning Erwig in het jaar 687 ziek werd, stelde zijn zwakte de samenzweerders in staat hem te laten tonsureren en als boeteling in een klooster op te sluiten. Hij werd opgevolgd door koning Egica, die zijn heerschappij afdwong door de landgoederen van rivalen in beslag te nemen, en door koning Witiza, wiens schrikbewind ertoe leidde dat zijn familie na zijn dood in 710 werd verbannen. In zijn plaats kozen de edelen Roderic, een beruchte rokkenjager, die de fout beging Florinda te verkrachten, de dochter van graaf Julian, een ambassadeur aan het hof van de Noord-Afrikaanse koning Muza en gouverneur van de christelijke enclave Ceuta

Julian was zo woedend dat hij samenspande met Berberstammen om een plunderleger van ongeveer 8.000 krijgers te organiseren, die in 711 de grens overstaken naar Zuid-Iberië, waar ze werden vergezeld door rebellen die tot de Witiza-clan behoorden. Samen zaaiden zij chaos door dorpen te overvallen die loyaal waren aan Roderic, die afwezig was in het noorden om een veldtocht tegen de opstandige Vacones te leiden. Een geïmproviseerde verzetsmacht onder leiding van Roderics neef, D. Inigo Sanchez, werd verslagen en de Berbers keerden, beladen met buit en gevangenen, terug naar Noord-Afrika.

Het toneel was nu klaar voor de verovering door een leger dat naar verluidt uit 12.000 infanteristen en 2.000 ruiters bestond en de Straat van Gibraltar overstak. Tegen deze macht stelde Roderic een even groot leger op, dat al snel werd uitgedund door het overlopen van veel edelen uit de Witiza-factie. Bovendien waren veel van zijn „soldaten“ ongetrainde boeren die slechts stokken en slingers als wapens hadden. Niettemin gingen zij in de zomer van 711 de strijd aan in de omgeving van de rivier Guadalete. Dit leidde tot meerdere dagen van hevig bloedvergieten aan beide kanten.

Bron: Wikipedia;

Roderic was de strijd in gedragen, gekleed in prachtige gewaden over zijn harnas, in een strijdwagen van ivoor, maar toen hij zag dat zijn mannen op het punt stonden verslagen te worden, besteeg hij een paard en reed met het zwaard in de hand het heetst van de strijd in. Dit mocht niet baten en de koning verdween, wat aanleiding gaf tot vele legendes. Sommigen zeggen dat hij verdronk toen hij probeerde over de rivier te vluchten, waar zijn kroon en met parels geborduurde sandalen op de oever werden gevonden. Andere kronieken beweren dat hij van kleding ruilde met een herder en vervolgens naar Pederneira reisde, aan de kust bij Nazaré, waar hij zijn zonden opbiechtte aan de heilige monnik Romanus en zijn laatste dagen doorbracht in een kluizenaarshut.

Hoe het ook zij, het Umayyad-leger zette zijn meedogenloze opmars door Zuid- en Midden-Iberië voort. Ze stuitten op weinig weerstand, aangezien de meeste bestuurders van Visigotische gemeenten dachten dat dit slechts een tijdelijke inval was en graag verdere strijd wilden vermijden door zich onder een wapenstilstand over te geven. De komst van Musa ibn Nusair, de Arabische gouverneur van Ifriqiya (het huidige Tunesië en delen van Libië), met versterkingen uit Arabische landen toonde echter aan dat er, in tegenstelling tot de Berbers die uit waren op plundering, een weloverwogen plan bestond om een rijk binnen de Europese grenzen te stichten.

Bijgevolg kregen strijders en hun gezinnen land toegewezen om zich te vestigen; de Egyptenaren tussen Beja en Faro en de Syriërs uit de regio Emesa tussen Faro en Sevilla. Dit was een voortzetting van het Romeinse beleid, waaruit assimilatie uiteindelijk een verenigde Portugese natie zou vormen.

Het enige verzet van de Romeins-Spaanse bevolking kwam uit de noordwestelijke regio Galicië, waar een patriot genaamd Pelayo de stammen van Asturië organiseerde tot een strijdmacht die in staat was het plaatselijke garnizoen van Berbers te verslaan in de Slag bij Covadonga in het jaar 722. Verstandig genoeg creëerde Pelayo een soort „niemandsland“ door een deel van de Asturische bevolking naar hoger gelegen gebieden te verplaatsen, waar zij beschermd waren tegen eventuele wraakacties van de woeste Berbers. De Umayyadische leiders hadden geen belang bij het betwisten van de noordwestelijke hoek van het Iberisch schiereiland. In plaats daarvan richtten zij hun aandacht op de verovering van de rest van het Iberisch schiereiland en werden zij pas ervan weerhouden door te stoten naar Frankrijk door een nederlaag bij Poitiers in 732.

Bron: Wikipedia;

Elders bleef het verzet tegen de nieuwe imperialisten afbrokkelen. Er bestond geen centrale Visigotische verdedigingsorganisatie voor een nationaal leger; slechts een reeks gemeenten of vorstendommen die vaak met elkaar rivaliseerden. De uitzondering was Mérida, de zetel van het Hooggerechtshof van Lusitanië. Hier wist een sterke Romeins-Spaanse bevolking onder leiding van Sacuru, een Gotische edelman, talloze aanvallen af te slaan totdat de belegering de voorraden uitputte en overgave onvermijdelijk werd. Onder dekking van de duisternis trokken hoogwaardigheidsbekleders en hun families zich terug naar de kust om aan boord te gaan van een kleine vloot die hen westwaarts over de Atlantische Oceaan naar het legendarische eiland Antilia voerde. Volgens de legende was het eiland groot genoeg om plaats te bieden aan verschillende steden die door vluchtelingen werden gesticht, maar er is noch op Madeira, noch op de Azoren archeologisch bewijs gevonden om dit te staven.

De opstand van de Berbers tegen hun Arabische bondgenoten bracht enige verlichting voor de bevolking van het noordwesten. In 741 verlieten de garnizoenen van Galicië hun posten en trokken op naar de bolwerken van Córdoba en Toledo, maar werden daar verpletterend verslagen en als groep aangemoedigd om terug te keren naar Afrika. Dit leidde ertoe dat de islamitische aanwezigheid nog verder werd teruggedrongen en bood Alfonso, een kleinzoon-in-de-wet van Pelayo, een uitgelezen kans. Hij slaagde erin Asturië te verenigen met Galicië en delen van Lusitanië tot een onafhankelijke en soevereine staat, met een onbezette strook langs de grenzen om vestiging door de Moren te voorkomen.

In het daaropvolgende decennium vonden er talrijke schermutselingen plaats tussen de ontluikende staat Portucale en Al-Andalus, de naam die aan de rest van Iberië werd gegeven. De grenzen schoven heen en weer en er vielen aan beide kanten slachtoffers, maar dankzij de vastberadenheid van Alfonso wist hij terrein te winnen door Tuy, Lugo, Guimarães en Famalição te heroveren.

Ondertussen leidde burgerlijke onrust in Damascus tot de val van de Umayyad-dynastie en de vervanging ervan door de Abbasiden. In een schikking kreeg een Arabische prins, Abd al-Rahman I, in 756 het emiraat Córdoba toegewezen. Vanaf dat moment was de beschaving van Spanje op basis van islamitische principes verzekerd. Deze zullen we in deel 2 nader bekijken.