Portugalia pozostaje „przykładem sukcesu” w dziedzinie edukacji po trzech dekadach, w których nastąpiło niemal powszechne wprowadzenie obowiązkowej edukacji, zmniejszenie liczby osób przedwcześnie kończących naukę i powtarzających klasy oraz masowe upowszechnienie dostępu do szkolnictwa wyższego, jak wynika z „Rocznego Bilansu Edukacji 2026”, opracowanego przez EDULOG, należący do Fundacji Belmiro de Azevedo.

Poziomy wyższe od średniej europejskiej

Raport podkreśla, że młodzi Portugalczycy mają dziś poziom kwalifikacji podobny lub wyższy od swoich europejskich rówieśników: w 2024 r. 43% młodych ludzi w wieku od 23 do 27 lat miało wyższe wykształcenie, co plasuje ich wśród najlepiej wykwalifikowanych w Unii Europejskiej.

Połowa młodych ludzi w wieku od 18 do 20 lat studiowała na uczelniach wyższych, co stanowi wzrost o 13 punktów procentowych (p.p.) w porównaniu z okresem przed pandemią. Wzrost ten odnotowano również w przypadku studiów magisterskich i wyższych kursów zawodowo-technicznych (CTeSP), zgodnie z badaniem, do którego dostęp miała agencja Lusa.

Demokratyzacja edukacji

Demokratyzacja edukacji przyczyniła się do tego, że Portugalia ma jeden z najwyższych odsetków osób z tytułem magistra, zarówno wśród młodszych, jak i bardziej doświadczonych pracowników.

Jednak naukowcy ostrzegają, że pozostaje to krajem charakteryzującym się silnymi kontrastami pokoleniowymi, ze starzejącą się populacją i bardzo niskim poziomem wykształcenia.

Odsetek osób w wieku od 35 do 45 lat z ukończonym wykształceniem średnim pozostaje o ponad 10 punktów procentowych poniżej średniej europejskiej, a wśród pracowników pod koniec kariery zawodowej przekracza 35 punktów procentowych. Nie jest to jednak jedyna wykryta nierówność: „Wraz z upowszechnieniem się edukacji nierówności przesunęły się w obrębie systemu: to ścieżki edukacyjne, a nie dostęp do niej, decydują dziś o tym, kto w pełni z niej korzysta” – czytamy w raporcie koordynowanym przez Hugo Figueiredo.

Poziom wykształcenia

Częściej spotyka się studentów z wyższym wykształceniem wśród dzieci rodziców z wyższym wykształceniem, a niepowodzenia w nauce pozostają częstsze wśród uczniów z mniej wykształconych rodzin, beneficjentów szkolnych programów pomocy społecznej, a także wśród uczniów zagranicznych.

Imigracja jawi się właśnie jako kolejna z głównych przemian strukturalnych: w latach 2014–2023 liczba obcokrajowców w szkołach publicznych wzrosła o około 283%.

Uczniowie zagraniczni

We wrześniu 2023 r. co siódmy uczeń posiadał obcą obywatelność, przy czym w regionach o silnej obecności imigrantów, takich jak niektóre gminy w Algarve, Lizbonie czy Setúbal, stanowili oni ponad 30% wszystkich zapisanych uczniów.

Chociaż prawie połowa uczniów zagranicznych to Brazylijczycy (47%), coraz więcej jest uczniów z Azji i Europy, co, jak ostrzegają eksperci, stanowi poważne wyzwanie językowe i pedagogiczne, wskazując na system, który nie nadąża za tym zjawiskiem, a wielu uczniów w klasach nie mówi po portugalsku.

Wskaźniki powtarzania klas przez uczniów zagranicznych są od trzech do pięciu razy wyższe niż w przypadku uczniów portugalskich, sięgając 29% w szkole średniej, w porównaniu z 8,3% dla wszystkich uczniów.