Het geld voor woningen komt eraan. En de huizen...

Lange tijd was een van de verklaringen voor de ontoereikende reactie van de samenleving op de huisvestingscrisis vrij eenvoudig: er werd te weinig geïnvesteerd.

in · 27 sep. 2026, 16:01 · 0 Reacties

Credits: Pexels; Author: Jocelyn Erskine-Kellie;

Tegenwoordig begint die verklaring steeds minder te volstaan. Portugal maakt eindelijk miljarden euro’s vrij voor huisvesting, en dat is uitstekend nieuws. De vraag is nu een andere: zullen we in staat zijn om al dat geld binnen de vereiste termijnen en tegen de vereiste kosten om te zetten in woningen?

De regering en de Europese Investeringsbank zijn een nieuwe kredietlijn van 1,5 miljard euro overeengekomen om ongeveer 50.000 sociale woningen te financieren die door de gemeenten zijn aangewezen en die buiten de RRP-financiering vielen, wat uitstekend nieuws is. De eerste tranche bedraagt 500 miljoen. Deze financiering komt bovenop de 2,8 miljard euro die al via de staatsbegroting is goedgekeurd voor investeringen in huisvesting tot 2030.

We hebben dus te maken met een heel andere financiële omvang dan Portugal decennialang in het huisvestingsbeleid kende. En dat moet worden erkend. Maar beschikbaar geld en gebouwde woningen zijn niet precies hetzelfde, zoals onze recente geschiedenis ons heeft laten zien met de PRR-bazooka’s.

Om financiering om te zetten in woningen, zijn grond, projecten, vergunningen, technische capaciteit bij de gemeenten, aannemers, bouwmaterialen en arbeidskrachten nodig. Er moeten aanbestedingen worden uitgeschreven, opdrachten worden gegund, de bouw worden gecontroleerd en vervolgens moeten duizenden nieuwe sociale woningen worden beheerd. Dit alles in een tijd waarin de bouwkosten voor nieuwe woningen zelf met 6,8 % op jaarbasis zijn gestegen, waarbij de arbeidskosten met 7,3 % en de materiaalkosten met 6,3 % zijn toegenomen, en we niet weten hoeveel deze nog zullen stijgen als gevolg van de crisis in het Midden-Oosten en de stijging van de energiekosten.

Hier ligt wellicht het volgende grote discussiepunt over het Portugese huisvestingsbeleid. Na de strijd om financiering begint de strijd om de uitvoering.

Het probleem wordt nog relevanter omdat overheidsinvesteringen niet in een afzonderlijke markt plaatsvinden. Gemeenten, de staat, coöperaties en particuliere projectontwikkelaars maken gebruik van dezelfde bouwbedrijven, concurreren om veel van dezelfde vakmensen en kopen materialen in op dezelfde markt. Als we de investeringen aanzienlijk verhogen zonder tegelijkertijd het reactievermogen van de sector te vergroten, kunnen we de druk op de kosten en de deadlines vergroten.

Dit is geen argument om minder te investeren. Het is juist het tegenovergestelde. Het is een argument om de economie voor te bereiden op meer investeringen.

We moeten de technische capaciteit van gemeenten versterken, procedures vereenvoudigen, de voorspelbaarheid van aanbestedingen verbeteren, vergunningverlening versnellen en voorwaarden scheppen zodat de bouwsector zijn capaciteit kan vergroten. We moeten ook meer openstaan voor samenwerkingsmodellen met particulieren, coöperaties en institutionele beleggers, wanneer deze een toename van het aanbod mogelijk maken met behoud van de door de regering vastgestelde toegankelijkheidsdoelstellingen.

Er is ook een kans om op de lange termijn te denken. Het overheidsbeleid inzake huisvesting kan niet eeuwig afhankelijk blijven van buitengewone programma’s. Het RRP had een begin en een einde. Andere Europese fondsen zullen dat ook hebben. Het partnerschap met de EIB is juist interessant omdat het wijst op financiële instrumenten met een langere looptijd en gunstigere voorwaarden, waardoor er enige voorspelbaarheid kan worden gecreëerd voor gemeentelijke projecten.

Portugal lijkt zich eindelijk te realiseren dat huisvesting investeringen vereist op een veel grotere schaal dan we de afgelopen decennia hebben gehad. Dat is een belangrijke stap. Maar misschien moeten we succes anders gaan meten.

Niet alleen vanwege de aangekondigde miljoenen, de goedgekeurde kredietlijnen of het aantal woningen dat in de programma’s is voorzien, maar vanwege de tijd die verstrijkt tussen het beschikbaar komen van de financiering en het moment waarop een gezin de sleutel van een nieuwe woning in ontvangst neemt.

Want zodra we erin slagen het geld te vinden, wordt de echte uitdaging veel eenvoudiger uit te leggen en veel moeilijker op te lossen: het daadwerkelijk bouwen van de woningen.