Portugalskie niedźwiedzie brunatne należały niegdyś do największych w Europie, jednak według najnowszych badań, o których informuje serwis Phys.org, tysiące lat zmian środowiskowych i działalności człowieka mogły spowodować zmniejszenie ich liczebności niemal o połowę w stosunku do dawnej.

Badanie opublikowane w czasopiśmie czasopiśmie „Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology” przeanalizowano setki skamieniałości kości niedźwiedzi odnalezionych w jaskiniach w całej Portugalii, ujawniając, że starożytne iberyjskie niedźwiedzie brunatne były znacznie większe niż te żyjące obecnie na półwyspie.

Naukowcy szacują, że samiec niedźwiedzia brunatnego żyjący w Portugalii około 22 000 lat temu ważył około 385 kilogramów, co czyni go jednym z największych niedźwiedzi brunatnych, jakie kiedykolwiek zidentyfikowano w tym regionie. Dla porównania, współczesne samce iberyjskie ważą zazwyczaj około 144 kilogramów, a samice średnio około 102 kilogramów.

Starożytne giganty przemierzały Portugalię

Chociaż niedźwiedzie jaskiniowe niegdyś zamieszkiwały znaczną część Europy, w Portugalii nigdy nie odkryto żadnych śladów tego gatunku, pomimo dziesięcioleci wykopalisk archeologicznych. Wydaje się, że to niedźwiedzie brunatne były gatunkiem dominującym w krajobrazie tego kraju.

„W biologii nic nie ma sensu bez światła ewolucji” – powiedział główny autor badania, Darío Estraviz-López, paleontolog z NOVA School of Science and Technology w Portugalii, cytując biologa ewolucyjnego Theodosiusa Dobzhansky’ego. Estraviz-López uważa, że niedźwiedzie jaskiniowe mogły nigdy nie rozprzestrzenić się na terytorium Portugalii, ponieważ do hibernacji potrzebowały znacznie większych systemów jaskiniowych i przez tysiące lat wielokrotnie powracały do tych samych miejsc.

Czynnik ludzki

Naukowcy uważają, że same zmiany klimatyczne nie mogą wyjaśnić tak dramatycznego zmniejszenia populacji i sugerują, że na ewolucję gatunku najprawdopodobniej wpłynęła długotrwała presja ze strony człowieka, na przykład wczesni myśliwi polujący na niedźwiedzie podczas hibernacji.

W miarę wzrostu populacji ludzkiej wycinano lasy pod uprawy, co ograniczało dostępne siedliska, a późniejsze wprowadzenie broni palnej sprawiło, że polowania stały się coraz bardziej skuteczne.

Zespół badawczy sugeruje, że presja ta mogła stopniowo sprzyjać mniejszym niedźwiedziom, które rzadziej wchodziły w konflikt z ludźmi. Podkreślają jednak, że pozostaje to hipotezą roboczą wymagającą dalszych dowodów.

Naukowcy zauważają również, że starożytne i współczesne niedźwiedzie iberyjskie mogą nie należeć do dokładnie tej samej populacji, a na wielkość ciała mogły również wpłynąć różnice w diecie. Przyszłe badania z wykorzystaniem starożytnego DNA oraz analizy chemicznej skamieniałych kości mogą pomóc w udzieleniu odpowiedzi na te pytania.

Ochrona pozostałych niedźwiedzi na Półwyspie Iberyjskim

Oprócz imponującej postury starożytne niedźwiedzie brunatne odgrywały ważną rolę ekologiczną, która trwa do dziś: niedźwiedzie pomagają regulować ekosystemy, zjadając padlinę, wpływając na populacje ofiar oraz roznosząc ogromne ilości nasion wraz z odchodami, przyczyniając się w ten sposób do regeneracji lasów.

Naukowcy twierdzą, że zrozumienie, w jaki sposób starożytne giganty z Portugalii ewoluowały w dzisiejsze, znacznie mniejsze niedźwiedzie, może dostarczyć cennych wskazówek dotyczących ochrony pozostałej populacji iberyjskiej, która boryka się z współczesnymi presjami środowiskowymi.