Olej a akwarela: dwa sposoby postrzegania świata

Po latach malowania i nauczania, a ostatnio także po udziale w międzynarodowym festiwalu akwareli „Colors of Armenia”, zrozumiałam, że różnica wykracza daleko poza same materiały. Malarstwo olejne i akwarela to dwa zupełnie odmienne sposoby myślenia, obserwacji i reagowania na świat.

Malarstwo olejne: luksus czasu

Malarstwo olejne wymaga ogromnej cierpliwości. Powolne schnięcie farby pozwala artystom mieszać kolory, zmiękczać krawędzie, dostosowywać proporcje i ponownie rozważać podjęte decyzje. Obraz można dopracowywać przez wiele godzin, a nawet dni.

Dla początkujących ta elastyczność stanowi ogromną zaletę. Błąd rzadko oznacza katastrofę. Nieudany fragment można zeskrobać, poprawić lub zamalować. Masz czas na obserwację, porównywanie i stopniowe budowanie kompozycji.

Farba olejna oferuje również niezwykłe możliwości oddawania światła i faktury. Jej bogate pigmenty pozwalają tworzyć głębokie cienie, delikatne odcienie skóry i błyszczące światła. Można malować jasne kolory na ciemnych, nakładać przezroczyste glazury lub stosować grube, rzeźbiarskie pociągnięcia pędzla.

W tym procesie tkwi coś głęboko satysfakcjonującego. Obraz powstaje stopniowo, niemal jak rzeźba tworzona za pomocą kolorów.

Jednak malarstwo olejne wymaga cierpliwości, przestrzeni i pewnego zaangażowania w pracę z materiałami. Obrazy schną długo, pędzle trzeba starannie czyścić, a niektóre tradycyjne rozpuszczalniki wymagają odpowiedniej wentylacji. Na szczęście praktyczną alternatywę stanowią techniki bezrozpuszczalnikowe oraz farby olejne mieszalne z wodą.

Akwarela: sztuka odpuszczania

Akwarela wprowadza zupełnie inne podejście do kontroli.

W przeciwieństwie do farby olejnej akwarela działa szybko. Pigmenty rozlewają się po mokrym papierze, kolory łączą się w nieoczekiwany sposób, a pojedyncze pociągnięcie pędzla może stworzyć cały krajobraz.

Gdy warstwa farby wyschnie, wprowadzenie znaczących poprawek staje się trudne. Niektóre pigmenty można usunąć, ale nie zawsze udaje się przywrócić pierwotną biel papieru.

To zmienia sposób myślenia artysty. Trzeba raczej przewidywać, niż bez końca poprawiać.

Akwarela ma również niezwykły związek ze światłem. W tradycyjnej akwareli przezroczystej biały papier staje się najjaśniejszym elementem obrazu. Przezroczyste warstwy pozwalają światłu odbijać się przez pigment, tworząc niezwykłą świetlistość.

Piękna akwarela często sprawia wrażenie stworzonej bez wysiłku. Jednak osiągnięcie tej prostoty wymaga znacznej obserwacji, przygotowania i pewności siebie.

I być może to właśnie jest jej największa lekcja: nauka rozpoznawania, które szczegóły mają znaczenie, a które mogą zniknąć.

Źródło: Zdjęcie udostępnione; Autor: Algarve Arts Academy;

Armenia: Pięć dni nauki patrzenia

Niedawno doświadczyłam tej różnicy podczas festiwalu akwareli „Colors of Armenia”, otoczona niezwykłymi międzynarodowymi artystami, których podejście podważyło moje dotychczasowe rozumienie tej techniki.

Szczególnie fascynujące było obserwowanie chińskiego mistrza Liu Yi. Każde pociągnięcie pędzla wydawało się starannie przemyślane: jego kierunek, nacisk, wilgotność oraz relacja z otaczającym białym papierem. Jego delikatne przejścia kolorystyczne i oszczędne kompozycje przypomniały mi o wpływie tradycyjnego chińskiego malarstwa tuszem.

Inni artyści prezentowali zupełnie odmienne podejścia. André Kano z niezwykłą łatwością uchwycił zmieniające się światło, podczas gdy potężna postawa malarska Kapoora ujawniła, jak fizyczne i ekspresyjne może stać się malarstwo akwarelowe.

Festiwal zabrał nas również poza pracownie, w kierunku niezwykłych krajobrazów Armenii.

W Garni monumentalna klasyczna architektura wznosi się nad dramatycznym wulkanicznym wąwozem. Niedaleko stąd „Symfonia kamieni” prezentuje zadziwiającą naturalną kompozycję strzelistych kolumn bazaltowych. Nad jeziorem Sewan starożytne kamienne kościoły górują nad rozległymi przestrzeniami błękitnej wody.

Dla malarza te krajobrazy są lekcją kontrastów: twardy kamień na tle miękkich chmur, ciepła ziemia na tle chłodnych gór, geometryczne kształty architektury na tle organicznych form.

Jednym z ważnych odkryć było to, że malowanie plenerowe nie wymaga od nas odtwarzania wszystkiego, co znajduje się bezpośrednio przed nami. Możemy obserwować, zbierać wrażenia i tworzyć własną kompozycję, łącząc obserwację z wyobraźnią.

Czasami zrozumienie krajobrazu oznacza jego uproszczenie, a nie rejestrowanie każdego szczegółu.

Źródło: Zdjęcie udostępnione; Autor: Algarve Arts Academy;

Jaką technikę wybrać?

Moja rada dla początkujących brzmi: weźcie pod uwagę nie tylko to, co chcecie malować, ale także to, jak lubicie pracować.

Malarstwo olejne zachęca do długotrwałej obserwacji, eksperymentowania i poprawiania. Akwarela rozwija wyczucie, zdecydowanie i umiejętność reagowania na nieoczekiwane rezultaty.

Żadna z tych technik nie gwarantuje łatwiejszej drogi artystycznej. Obie wymagają zrozumienia rysunku, kompozycji, koloru i relacji tonów.

Różnice praktyczne między nimi są jednak znaczące. Malarstwo olejne zazwyczaj wymaga wydzielonego miejsca do pracy, podczas gdy cała pracownia akwarelowa zmieści się w małej torbie podróżnej.

Dla każdego, kto lubi podróżować, akwarela oferuje niezwykłą swobodę. Szkicownik, kilka pigmentów i pędzel wystarczą, by przekształcić taras kawiarni, portugalską wioskę rybacką czy armeńską górę w osobiste doświadczenie artystyczne.

Dwa media, jeden twórczy umysł

Być może najciekawszym odkryciem jest to, że techniki te wzajemnie się uzupełniają.

Malowanie olejne uczy nas konstruowania. Akwarela uczy nas przewidywania. Jedna zachęca do poprawek; druga zaprasza do zaakceptowania nieprzewidywalności.

Oba ćwiczą naszą umiejętność dostrzegania relacji między kolorami, kształtami, światłem i cieniem. Oba wymagają skupienia i nagradzają ciekawość.

W Algarve Arts Academy zachęcamy studentów do eksperymentowania z różnymi materiałami, zamiast od razu ograniczać się do jednej techniki. Odkrywanie własnego języka artystycznego jest częścią przyjemności płynącej z nauki.

Po powrocie z Armenii nabrałam nowego szacunku dla akwareli i przypomniałam sobie o jednej prostej rzeczy: malowanie to nie tylko odtwarzanie tego, co widzimy. Chodzi o to, by nauczyć się dostrzegać więcej.

A kiedy zaczniesz patrzeć na świat oczami artysty, nawet zwykły krajobraz staje się niezwykły.

Autor: Julia, artystka, pedagog i założycielka Algarve Arts Academy