Olieverf versus aquarel: twee manieren om naar de wereld te kijken

Na jarenlang te hebben geschilderd en lesgegeven, en onlangs het internationale aquarelfestival ‘Colors of Armenia’ te hebben bezocht, ben ik tot het inzicht gekomen dat het verschil veel verder reikt dan alleen de materialen. Olieverf en aquarel bieden twee totaal verschillende manieren van denken, observeren en reageren op de wereld.

Olieverfschilderen: de luxe van tijd

Olieverf is heerlijk geduldig. Dankzij de langzame droogtijd kunnen kunstenaars kleuren mengen, randen verzachten, verhoudingen aanpassen en beslissingen heroverwegen. Een schilderij blijft uren of zelfs dagen bewerkbaar.

Voor beginners is deze flexibiliteit een enorm voordeel. Een fout is zelden een ramp. Een mislukte passage kan worden weggeschraapt, gecorrigeerd of overschilderd. Je hebt de tijd om te observeren, te vergelijken en geleidelijk je compositie op te bouwen.

Olieverf biedt ook buitengewone mogelijkheden voor het weergeven van licht en textuur. De rijke pigmenten kunnen diepe schaduwen, delicate huidtinten en schitterende highlights creëren. Je kunt licht over donker schilderen, transparante glacis aanbrengen of dikke, sculpturale penseelstreken gebruiken.

Dit proces geeft een diep gevoel van voldoening. Je bouwt een beeld geleidelijk op, bijna alsof je een sculptuur met kleur maakt.

Maar olieverfschilderen vereist geduld, ruimte en een zekere toewijding aan de materialen. Schilderijen hebben tijd nodig om te drogen, penselen moeten zorgvuldig worden schoongemaakt en voor sommige traditionele oplosmiddelen is goede ventilatie nodig. Gelukkig bieden oplosmiddelvrije technieken en met water mengbare olieverf praktische alternatieven.

Aquarel: de kunst van het loslaten

Aquarel introduceert een geheel andere verhouding tot controle.

In tegenstelling tot olieverf verspreidt aquarelverf zich snel. Pigmenten verspreiden zich over nat papier, kleuren versmelten op onverwachte manieren en één enkele penseelstreek kan een heel landschap creëren.

Zodra een laag is opgedroogd, zijn ingrijpende correcties moeilijk. Sommige pigmenten kunnen worden verwijderd, maar het oorspronkelijke wit van het papier is niet altijd te herstellen.

Dit verandert de manier van denken van de kunstenaar. Je moet anticiperen in plaats van eindeloos te corrigeren.

Aquarel heeft ook een opmerkelijke relatie met licht. Bij traditionele transparante aquarel wordt het witte papier het helderste element van het schilderij. Transparante lagen laten het licht door het pigment heen weerkaatsen, wat een buitengewone helderheid oplevert.

Een mooie aquarel lijkt vaak moeiteloos. Toch vereist het bereiken van die eenvoud een aanzienlijke mate van observatie, voorbereiding en zelfvertrouwen.

En misschien is dat wel de belangrijkste les: leren herkennen welke details ertoe doen en welke mogen verdwijnen.

Bronvermelding: Aangeleverde afbeelding; Auteur: Algarve Arts Academy;

Armenië: vijf dagen leren kijken

Onlangs heb ik dit verschil ervaren tijdens het Colors of Armenia Watercolor Festival, omringd door buitengewone internationale kunstenaars wier benaderingen mijn begrip van het medium op de proef stelden.

Het was bijzonder fascinerend om de Chinese meester Liu Yi aan het werk te zien. Elke penseelstreek leek zorgvuldig doordacht: de richting, de druk, de vochtigheid en de relatie met het omringende witte papier. Zijn subtiele kleurovergangen en sobere composities deden me denken aan de invloed van de traditionele Chinese inktschilderkunst.

Andere kunstenaars lieten totaal andere benaderingen zien. André Kano legde het veranderende licht met opmerkelijk gemak vast, terwijl Kapoors krachtige schilderhouding liet zien hoe fysiek en expressief aquarel kan worden.

Het festival nam ons ook mee buiten het atelier, naar de buitengewone landschappen van Armenië.

In Garni rijst monumentale klassieke architectuur op boven een dramatische vulkanische kloof. Vlakbij toont de ‘Symfonie van Stenen’ een verbazingwekkende natuurlijke compositie van torenhoge basaltkolommen. Aan het Sevanmeer kijken eeuwenoude stenen kerken uit over uitgestrekte blauwe watervlakten.

Voor een schilder zijn deze landschappen lessen in contrast: harde steen tegen zachte wolken, warme aarde tegen koele bergen, architectonische geometrie tegen organische vormen.

Een belangrijke ontdekking was dat we bij het schilderen in de open lucht niet alles hoeven weer te geven wat zich direct voor ons bevindt. We kunnen observeren, indrukken verzamelen en onze eigen compositie creëren, waarbij we observatie combineren met verbeelding.

Soms betekent het begrijpen van een landschap juist dat we het moeten vereenvoudigen in plaats van elk detail vast te leggen.

Bronvermelding: Aangeleverde afbeelding; Auteur: Algarve Arts Academy;

Welk medium moet je kiezen?

Mijn advies aan beginners is om niet alleen na te denken over wat ze willen schilderen, maar ook over hoe ze graag werken.

Olieverf scherpt je vermogen tot langdurige observatie, experimenteren en bijsturen. Aquarel ontwikkelt je vermogen om vooruit te denken, daadkrachtig te zijn en te reageren op onverwachte resultaten.

Geen van beide garandeert een gemakkelijkere artistieke reis. Beide vereisen inzicht in tekenen, compositie, kleur en toonverhoudingen.

De praktische verschillen zijn echter aanzienlijk. Voor olieverfschilderen is over het algemeen een speciale werkruimte aan te raden, terwijl een complete aquarelstudio in een kleine reistas past.

Voor iedereen die van reizen houdt, biedt aquarelleren buitengewone vrijheid. Een schetsboek, wat verf en een penseel zijn voldoende om een caféterras, een Portugees vissersdorpje of een Armeense berg om te toveren tot een persoonlijke artistieke ervaring.

Twee technieken, één creatieve geest

Misschien wel de interessantste ontdekking is dat deze technieken elkaar aanvullen.

Olieverf leert ons te construeren. Aquarel leert ons te anticiperen. De ene moedigt herziening aan; de andere nodigt ons uit om onvoorspelbaarheid te omarmen.

Beide scholen ons vermogen om relaties tussen kleuren, vormen, licht en schaduw te waarnemen. Beide vragen concentratie en belonen nieuwsgierigheid.

Bij de Algarve Arts Academy moedigen we studenten aan om met verschillende materialen te experimenteren in plaats van zich meteen aan één medium te binden. Het ontdekken van je eigen artistieke taal maakt deel uit van het plezier van het leren.

Na Armenië keerde ik terug met een hernieuwde waardering voor aquarel en een eenvoudige herinnering: schilderen gaat niet alleen over het weergeven van wat we zien. Het gaat erom te leren meer te zien.

En zodra je de wereld door de ogen van een kunstenaar gaat bekijken, wordt zelfs een alledaags landschap buitengewoon.

Door Julia, kunstenaar, docent en oprichter van de Algarve Arts Academy