Een op dinsdag 12 mei gepubliceerd onderzoek van de Duitse krant Table. Briefings, gebaseerd op vertrouwelijke interne documenten van de Europese Commissie, roept ernstige vragen op over de transparantie en integriteit van het selectieproces voor "strategische projecten" in het kader van de Europese Wet Kritieke Grondstoffen (CRMA).

Volgens het onderzoek kwamen elf projecten die ontbraken op een voorlopige lijst van 20 februari 2025 later alsnog voor op de definitieve lijst van projecten die in maart 2025 werd gepresenteerd. Dit gebeurde ondanks aanwijzingen dat ze geen gunstige beoordeling hadden gekregen tijdens een eerste technische evaluatie door externe deskundigen. De wijzigingen vonden naar verluidt plaats na overleg tussen de Europese Commissie en de lidstaten in het kader van de Raad voor Kritische Grondstoffen.

Onder de projecten die later zijn toegevoegd, zijn verschillende controversiële mijnbouw- en grondstoffenverwerkingsprojecten in Portugal en Spanje. Uit een vergelijking tussen de voorlopige en definitieve lijst blijkt dat er alleen al in Portugal drie projecten zijn toegevoegd tussen februari en maart 2025: Savannah Lithium's Barroso lithiummijn, het Romano mijnproject van Lusorecursos, en het Lift One lithium raffinaderijproject van Lifthium Energy (José de Mello, Bondalti).

Michael Reckordt, beleidsadviseur grondstoffen bij PowerShift Duitsland, verklaarde dat "het proces aanleiding geeft tot ernstige bezorgdheid over het feit dat milieu-, mensenrechten- en sociale criteria nauwelijks een rol hebben gespeeld bij de uiteindelijke selectie van Strategische Projecten. Voor getroffen gemeenschappen die deze projecten al jaren aanvechten, is dit zeer verontrustend."

De onthullingen zijn vooral belangrijk in Portugal, waar alle lithiumprojecten die momenteel op EU-niveau als Strategische Projecten zijn geclassificeerd, deel uitmaken van de projecten die later in het definitieve selectieproces zijn opgenomen. De gelekte documenten roepen verder vragen op over de rol die bepaalde lidstaten hebben gespeeld tijdens de selectiefase, aangezien er ook projecten zijn toegevoegd in Spanje (3), Frankrijk (2), Duitsland (1), Italië (1) en Roemenië (1).

Het lithiumproject Barroso in het noorden van Portugal, dat wordt gepromoot door Savannah Lithium, wordt momenteel aangevochten voor het Gerecht van de Europese Unie door de lokale vereniging Unidos em Defesa de Covas do Barroso (UDCB) en ClientEarth. De zaak roept vragen op over watervoorraden, biodiversiteit, inspraak van het publiek en de veiligheid van residudammen. Op 6 mei 2026 werd ook een tweede administratieve erfdienstbaarheid gepubliceerd, waarbij het bedrijf tijdelijk toegang kreeg tot privé- en gemeenschappelijke gronden voor verdere geologische en geotechnische exploratiewerkzaamheden.

Catarina Alves van de lokale vereniging UDCB zei: "De classificatie van het Strategisch Project heeft al concrete gevolgen voor het grondgebied door de tweede administratieve erfdienstbaarheid die betrekking heeft op 228 hectare privé- en gemeenschappelijk land. De uitgelekte documenten versterken onze bezorgdheid dat politieke belangen prevaleerden boven milieuwaarborgen, transparantie en burgerrechten."

Het onderzoek van Table.Briefings meldt ook dat de Europese Commissie herhaaldelijk verzoeken om toegang tot technische beoordelingen en interne evaluatiedocumenten heeft geweigerd die waren ingediend onder de EU-wetgeving inzake toegang tot documenten en het Verdrag van Aarhus, met een beroep op redenen die verband houden met de openbare veiligheid en de bescherming van economische en commerciële belangen.


Voor getroffen gemeenschappen en maatschappelijke organisaties in heel Europa versterken deze onthullingen al lang bestaande zorgen over het beheer van mijnbouw- en lithiumprojecten in het kader van de strategische grondstoffenagenda van de EU, te midden van groeiende politieke controverses en sociale conflicten in verband met winningsprojecten.

Nik Völker, medeoprichter van MiningWatch Portugal, verklaarde: "De ondoorzichtige selectieprocedures, ongepubliceerde technische beoordelingen en herhaalde weigeringen van toegang tot milieu-informatie geven aanleiding tot ernstige bezorgdheid over de bestuurscultuur rond de strategische mijnbouwprojecten in Europa en daarbuiten. Zelfs nu nog weet het publiek niet wie de zogenaamd onafhankelijke deskundigen waren, welke banden ze mogelijk hadden en of mogelijke belangenconflicten naar behoren zijn onderzocht."

De CRMA werd door de Europese Unie gepresenteerd als een strategisch instrument om de toegang tot grondstoffen die nodig zijn voor de energietransitie veilig te stellen met inachtneming van hoge milieu-, sociale en bestuursnormen. Milieuorganisaties, juridische experts en getroffen gemeenschappen waarschuwen echter in toenemende mate dat de uitvoering van de wetgeving de tegenovergestelde kant op gaat: versnelling van vergunningsprocedures, beperking van publieke controle en toenemende politieke druk rond controversiële industriële projecten.

De controverse rond het selectieproces voor Strategische Projecten komt ook naar voren op een moment dat de Europese Commissie overweegt om de Kaderrichtlijn Water te herzien, een van de centrale milieuwaarborgen van de EU, die expliciet gericht is op het wegnemen van "knelpunten in de regelgeving" in verband met kritieke grondstoffen en industriële projecten. Milieuorganisaties en onderzoekers hebben gewaarschuwd dat het afzwakken van het niet-bederfelijkheidsbeginsel van de richtlijn de bescherming van rivieren, grondwater en drinkwaterbronnen aanzienlijk kan verminderen ten gunste van mijnbouw en industriële ontwikkeling.

Hoewel de status van Strategisch Project niet in de plaats komt van nationale vergunningsprocedures of milieuwetgeving, verhoogt het de politieke en economische druk op autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de goedkeuring van projecten aanzienlijk. Tegen een achtergrond van groeiende conflicten rond mijnbouw, lithiumwinning en industrieel landgebruik in heel Europa, intensiveren de onthullingen bredere debatten over democratische transparantie, milieurechtvaardigheid, toegang tot milieu-informatie en de rol van lokale gemeenschappen in beslissingen die vorm geven aan Europa's energie- en industriële transitie.