„Ogromną radością, a zarazem zaskoczeniem, było dla mnie uświadomienie sobie, że to odkrycie miało miejsce właśnie w jaskini Escoural” – powiedziała agencji Lusa archeolog Sara Garcês z Instytutu Terra e Memória (ITM) w Mação oraz Politechnicznego Instytutu w Tomar (IPT), w okręgu Santarém, która była członkinią zespołu badawczego, powiedziała agencji Lusa.

Wynik ten stanowi część międzynarodowego badania opublikowanego w czasopiśmie naukowym „Nature Communications”. Po raz pierwszy wykazano w nim, że ślady genetyczne człowieka mogą przetrwać tysiące lat na ścianach jaskiń, co otwiera nowe możliwości badania obecności i zachowań społeczności prehistorycznych.

W badaniach uczestniczyli naukowcy z Portugalii, Hiszpanii, Włoch, Niemiec, Wielkiej Brytanii i Chin. Przeanalizowano 54 próbki pobrane z 24 paneli sztuki naskalnej w 11 jaskiniach na Półwyspie Iberyjskim, w tym z jaskini Escoural w gminie Montemor-o-Novo.

Autentyczne ludzkie DNA

Spośród pięciu próbek, w których wykryto autentyczne starożytne DNA człowieka, trzy pochodziły z jaskini Escoural – jedynego znanego miejsca w Portugalii, gdzie w kontekście jaskiniowym zachowała się sztuka paleolityczna.

Dzięki temu odkryciu wiemy teraz, że jaskinia Escoural, która może nie być tak dobrze znana szerokiej publiczności jak wiele jaskiń w Hiszpanii, skrywa prawdziwe skarby. Nadal one zadziwiają międzynarodową społeczność naukową – dodał badacz.

Według autorów badania jedna z próbek pobranych z zabarwionej skorupy kalcytowej w jaskini w regionie Alentejo zawierała ludzkie DNA, ale nie zawierała DNA zwierzęcego. Ta rzadka okoliczność sugeruje bezpośrednie osadzenie DNA w wyniku kontaktu człowieka ze ścianą jaskini.

Materiał genetyczny

Naukowcy przyznają, że materiał genetyczny mógł zostać pozostawiony w wyniku dotyku, nakładania pigmentów lub rozprysku płynów ustrojowych związanych z tworzeniem sztuki naskalnej lub interakcją z nią.

Dla Sary Garcês odkrycie to stanowi zmianę paradygmatu w sposobie interpretacji pozostałości archeologicznych.

„To jedna z najciekawszych aspektów tego odkrycia, ponieważ przechodzimy od archeologii przedmiotów do archeologii gestów i ich znaczeń” – stwierdziła.

Według archeolog, wyniki wskazują, że jaskinia Escoural „nie służyła wyłącznie kontemplacji”, ujawniając fizyczną relację między grupami ludzi a tą podziemną przestrzenią.

„Osoby te pozostawiły ślady wykraczające daleko poza rysunek: odcisnęły na kamieniu swoją własną biologię” – podkreśliła.

Badanie zostało przeprowadzone w ramach projektu First-Art, koordynowanego przez Hipólito Collado, badacza z ITM i Centrum Nauk o Ziemi, który we współpracy z Instytutem Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Niemczech rozszerzył badania nad sztuką naskalną o analizę genetyczną.

Autorzy uważają, że odkrycie to otwiera nową ścieżkę badań w archeologii i paleogenetyce, umożliwiając badanie obecności ludzi w jaskiniach nawet przy braku szkieletów, artefaktów czy osadów archeologicznych.

Analiza DNA

Analiza DNA zachowanego w ścianach jaskini może pomóc w identyfikacji cech biologicznych populacji, które przebywały w tych miejscach, oraz w lepszym zrozumieniu sposobu zasiedlania i wykorzystania tych jaskiń na przestrzeni czasu.

Zespół ITM z Mação – w skład którego wchodzili również naukowcy Luiz Oosterbeek, Hugo Gomes, Pierluigi Rosina i Virginia Lattao – już prowadzi prace terenowe, aby „skonsolidować i udoskonalić ten protokół metodologiczny w innych kontekstach i chronologiach”, zarówno w Portugalii, jak i za granicą.

„Chcemy nadal przewodzić tej transformacji technologicznej, pokazując, że badanie artystycznych przejawów twórczości naszych przodków pozwala uzyskać przełomowe dane biologiczne” – podsumowała Sara Garcês.