"Het was een grote vreugde en ook een verrassing om te beseffen dat deze ontdekking juist in de Escoural-grot plaatsvond," vertelde archeologe Sara Garcês, van het Instituut Terra e Memória (ITM) in Mação en het Polytechnisch Instituut van Tomar (IPT), in het district Santarém, die deel uitmaakte van het onderzoeksteam, tegen Lusa.

Het resultaat maakt deel uit van een internationaal onderzoek dat is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift *Nature Communications*. Hiermee werd voor het eerst aangetoond dat menselijke genetische sporen duizenden jaren kunnen overleven in grotwanden, wat nieuwe mogelijkheden biedt voor onderzoek naar de aanwezigheid en het gedrag van prehistorische gemeenschappen.

Bij het onderzoek waren wetenschappers betrokken uit Portugal, Spanje, Italië, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en China. Er werden 54 monsters geanalyseerd die waren verzameld van 24 rotsschilderingen in 11 grotten op het Iberisch schiereiland, waaronder de Escoural-grot in de gemeente Montemor-o-Novo.

Authentiek menselijk DNA

Van de vijf monsters waarin authentiek oud menselijk DNA werd aangetroffen, werden er drie geïdentificeerd in Escoural, de enige bekende locatie in Portugal met paleolithische kunst in een grotcontext.

Dankzij deze ontdekking weten we nu dat de Escoural-grot, die bij het grote publiek wellicht niet zo bekend is als veel grotten in Spanje, ware schatten herbergt. Deze blijven de internationale wetenschappelijke gemeenschap verbazen, voegde de onderzoeker eraan toe.

Volgens de auteurs van de studie bevatte een van de monsters, afkomstig van een gepigmenteerde calcietkorst in de grot in de Alentejo, menselijk DNA, maar geen dierlijk DNA. Deze zeldzame omstandigheid duidt op directe afzetting door menselijk contact met de wand.

Genetisch materiaal

Onderzoekers geven toe dat dit genetisch materiaal achtergelaten kan zijn door aanraking, het aanbrengen van pigmenten of het spatten van lichaamsvloeistoffen in verband met het maken van of de interactie met de rotskunst.

Voor Sara Garcês betekent de ontdekking een paradigmaverschuiving in de manier waarop archeologische overblijfselen worden geïnterpreteerd.

"Dit is een van de meest interessante aspecten van deze ontdekking, omdat we overstappen van een archeologie van voorwerpen naar een archeologie van gebaren en de betekenis daarvan," verklaarde ze.

Volgens de archeologe wijzen de resultaten erop dat de Escoural-grot „niet louter contemplatief was”, en onthullen ze een fysieke relatie tussen menselijke groepen en die ondergrondse ruimte.

"Deze individuen lieten sporen achter die veel verder gingen dan tekenen: ze drukten hun eigen biologie af op de steen," benadrukte ze.

Het onderzoek werd uitgevoerd in het kader van het First-Art-project, gecoördineerd door Hipólito Collado, een onderzoeker bij het ITM en het Centrum voor Geowetenschappen, dat in samenwerking met het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie in Duitsland het onderzoek naar rotskunst uitbreidde naar genetische analyse.

De auteurs zijn van mening dat de ontdekking een nieuwe onderzoeksrichting opent in de archeologie en paleogenetica, waardoor de menselijke aanwezigheid in grotten kan worden bestudeerd, zelfs bij gebrek aan skeletten, artefacten of archeologische afzettingen.

DNA-analyse

De analyse van het in de wanden bewaarde DNA zou kunnen helpen bij het identificeren van de biologische kenmerken van de bevolkingsgroepen die deze ruimtes bezochten, en bij het beter begrijpen van de bewoning en het gebruik van de grotten door de jaren heen.

Het ITM-team uit Mação – waartoe ook de onderzoekers Luiz Oosterbeek, Hugo Gomes, Pierluigi Rosina en Virginia Lattao behoorden – is al in het veld aan het werk om „dit methodologische protocol in andere contexten en chronologieën te consolideren en te verfijnen”, zowel in Portugal als in het buitenland.

„We willen deze technologische transitie blijven aansturen en aantonen dat het mogelijk is om baanbrekende biologische gegevens te verkrijgen door de artistieke uitingen van onze voorouders te bestuderen“, concludeerde Sara Garcês.