Mglista historia Portugalii: Maurowie

Zajęcie Półwyspu Iberyjskiego przez Maurów stanowi jedno z najważniejszych wydarzeń w historii Europy. Doprowadziło ono do powstania imperium islamskiego, które przetrwało prawie osiem stuleci i spowodowało ogromne zmiany społeczne, polityczne oraz religijne.

Ostatnie dziesięciolecia monarchii wyborczej Wizygotów można porównać do ostatnich dziesięcioleci Cesarstwa Rzymskiego. Rywalizacja między królem a szlachtą była nadmierna i prowadziła do spisków oraz potyczek między frakcjami. Życie w rozpustie było normą.

Kiedy w roku 687 król Erwig zachorował, jego osłabienie umożliwiło spiskowcom poddanie go tonsurze i uwięzienie jako pokutnika w klasztorze. Jego następcą został król Egica, który umocnił swoją władzę, konfiskując majątki rywali, a następnie król Witiza, którego rządy terroru doprowadziły do wygnania jego rodziny po jego śmierci w 710 roku. W jego miejsce szlachta wybrała Roderika, znanego kobieciarza, który popełnił błąd, porywając Florindę, córkę hrabiego Juliana, ambasadora na dworze północnoafrykańskiego króla Muzy i gubernatora chrześcijańskiej enklawy Ceuty

Julian był tak wściekły, że spiskował z członkami plemion berberyjskich, aby zorganizować oddział najazdowy liczący około 8 000 wojowników, którzy w 711 r. wkroczyli na południową Iberię, gdzie dołączyli do nich buntownicy należący do klanu Witizy. Wspólnie siali spustoszenie, napadając na wioski lojalne wobec Roderica, który przebywał wówczas na północy, dowodząc kampanią przeciwko zbuntowanym Vaconom. Improwizowane siły oporu dowodzone przez bratanka Roderica, D. Inigo Sancheza, zostały pokonane, a Berberowie, obładowani łupami i jeńcami, powrócili do Afryki Północnej.

Sytuacja była teraz gotowa do podboju przez armię, której liczebność szacowano na 12 000 żołnierzy piechoty i 2 000 kawalerii, która przekroczyła Cieśninę Gibraltarską. Przeciwko tej potędze Roderic zebrał równie liczną armię, która wkrótce uległa osłabieniu w wyniku dezercji wielu szlachciców z frakcji Witiza. Ponadto wielu z jego „żołnierzy” stanowiło niewyszkolonych rolników, których jedyną bronią były kije i proce. Niemniej jednak latem 711 roku stoczyli bitwę w okolicach rzeki Guadalete. Trwała ona kilka dni i przyniosła obu stronom ogromne straty.

Źródło: Wikipedia;

Roderic został wwieziony w sam środek walki w rydwanie z kości słoniowej, ubrany w szlachetne szaty nałożone na zbroję, ale widząc, że jego ludzie są bliscy klęski, dosiadł konia i wjechał w sam środek bitwy z mieczem w dłoni. Nie przyniosło to jednak żadnego skutku, a król zniknął, dając w ten sposób początek wielu legendom. Niektórzy twierdzą, że utonął, próbując uciec przez rzekę, a na brzegu znaleziono jego koronę i wyszywane perłami sandały. Inne kroniki podają, że zamienił się ubraniami z pasterzem, a następnie udał się do Pederneiry, na wybrzeżu w pobliżu Nazaré, gdzie wyznał swoje grzechy świętemu mnichowi Romanusowi i spędził ostatnie dni w pustelni.

Jakkolwiek by nie było, armia Umajjadów kontynuowała nieustępliwy marsz przez południową i środkową Iberię. Napotkali niewielki opór, ponieważ większość zarządców gmin wizygockich uważała, że jest to jedynie tymczasowa inwazja, i chętnie uniknęli dalszych konfliktów, zgadzając się na kapitulację w ramach rozejmu. Jednak przybycie Musy ibn Nusaira, arabskiego namiestnika Ifriqiji (współczesnej Tunezji i części Libii) wraz z posiłkami z krajów arabskich pokazało, że w przeciwieństwie do Berberów, których celem były grabieże, istniał zaplanowany zamiar ustanowienia imperium w granicach Europy.

W rezultacie bojownikom i ich rodzinom przydzielono ziemię pod osadnictwo; Egipcjanom – między Beją a Faro, a Syryjczykom z regionu Emesy – między Faro a Sewillą. Była to kontynuacja rzymskiej polityki, w wyniku której asymilacja ostatecznie doprowadziła do powstania zjednoczonego narodu portugalskiego.

Jedyny opór ze strony ludności rzymsko-hiszpańskiej pojawił się w północno-zachodnim regionie Galicji, gdzie patriota o imieniu Pelayo zorganizował plemiona Asturii w siły bojowe, które zdołały pokonać lokalny garnizon Berberów w bitwie pod Covadonga w roku 722. Mądrze postąpił Pelayo, tworząc swego rodzaju „ziemię niczyją” poprzez przeniesienie części ludności asturyjskiej na wyżej położone tereny, gdzie byli oni chronieni przed wszelkimi najazdami odwetowymi ze strony zaciekłych Berberów. Przywódcy z dynastii Umajjadów nie byli zainteresowani walką o północno-zachodni kraniec Półwyspu Iberyjskiego. Zamiast tego skupili się na podboju pozostałej części Półwyspu Iberyjskiego, a od dalszego posuwania się w głąb Francji powstrzymała ich jedynie klęska pod Poitiers w 732 roku.

Źródło: Wikipedia;

W innych rejonach opór wobec nowych imperialistów nadal słabł. Nie istniała żadna centralna organizacja obronna Wizygotów w postaci armii narodowej; istniała jedynie seria gmin lub księstw, które często rywalizowały między sobą. Wyjątkiem była Merida, która była siedzibą Sądu Najwyższego Lusitanii. Tutaj silna rzymsko-hiszpańska ludność pod przywództwem Sacuru, gotyckiego szlachcica, odpierała liczne ataki, dopóki oblężenie nie wyczerpało zapasów i kapitulacja nie stała się nieunikniona. Pod osłoną nocy dostojnicy wraz z rodzinami wycofali się na wybrzeże, by wsiąść na pokład niewielkiej floty, która przewiozła ich na zachód przez Ocean Atlantycki na legendarną wyspę Antilia. Legenda głosi, że wyspa była na tyle duża, że mogła pomieścić kilka miast zbudowanych przez uchodźców, jednak ani na Maderze, ani na Azorach nie znaleziono żadnych dowodów archeologicznych potwierdzających tę tezę.

Pewną ulgę mieszkańcom północnego zachodu przyniosło powstanie Berberów przeciwko ich arabskim sojusznikom. W 741 r. garnizony z Galicji opuściły swoje posterunki i ruszyły na twierdze w Kordobie i Toledo, by ostatecznie ponieść dotkliwą klęskę i zostać zachęcone jako całość do powrotu do Afryki. Spowodowało to jeszcze większe osłabienie obecności muzułmańskiej i dało wspaniałą okazję Alfonsowi, wnukowi Pelaya. Udało mu się zjednoczyć Asturię z Galicją i częściami Lusitanii, tworząc niezależne i suwerenne państwo z niezasiedlonym pasem wzdłuż granic, który miał zapobiegać osadnictwu Maurów.

W ciągu następnej dekady doszło do licznych potyczek między powstającym państwem Portucale a Al-Andalusem – tak nazywano pozostałą część Półwyspu Iberyjskiego. Granice przesuwały się tam i z powrotem, a obie strony ponosiły straty, jednak determinacja Alfonsa pozwoliła mu odnieść sukcesy poprzez odzyskanie Tuy, Lugo, Guimarães i Famalição.

Tymczasem niepokoje społeczne w Damaszku doprowadziły do upadku dynastii Umajjadów i zastąpienia jej przez rod ę Abbasydów. W ramach ugody arabski książę Abd al-Rahman I otrzymał w 756 r. emirat Kordoby. Od tego momentu cywilizacja Hiszpanii oparta na zasadach islamu stała się faktem. Kwestie te omówimy w części 2.