Niet de tijd die door de klok wordt gemeten, maar de tijd die we allemaal verliezen zonder het te beseffen: de tijd die een bedrijf wacht op een vergunning, die een investeerder wacht op een besluit, die een gezin verliest aan administratieve procedures of die een jonge professional wacht om een levensproject op te bouwen.

Al decennia lang zijn we gewend geraakt aan het meten van concurrentievermogen aan de hand van belastingen, lonen, infrastructuur of energiekosten. Al deze factoren blijven belangrijk. Maar er is één hulpbron die nog waardevoller is geworden: tijd.

We leven in een mondiale economie waar kansen met ongekende snelheid komen en gaan. Bedrijven plannen investeringen in kunstmatige intelligentie, datacenters, energie, geavanceerde industrie of biotechnologie in een uiterst competitieve omgeving, waarin verschillende landen strijden om dezelfde projecten. In deze concurrentiestrijd ligt het verschil tussen het binnenhalen of mislopen van een investering niet altijd in de kosten. Het zit hem in het vermogen om te beslissen.

Portugal beschikt vandaag de dag over buitengewone voorwaarden om in deze nieuwe economie te concurreren. Het land kent politieke stabiliteit, veiligheid, hoogopgeleid talent, een strategische ligging op het snijvlak van continenten, groeiende digitale infrastructuren en een van de grootste ontwikkelingen op het gebied van hernieuwbare energie in Europa. De afgelopen jaren hebben we de komst gezien van grote internationale investeringen in technologie, datacenters, kunstmatige intelligentie en schone energie. Dit alles toont aan dat de wereld in Portugal gelooft.

Maar geloven in Portugal is niet genoeg: het is noodzakelijk om in staat te zijn om in het tempo van de kansen te handelen. Misschien ligt hier wel de grootste uitdaging van het komende decennium.

Wanneer het verkrijgen van een vergunning jaren duurt, verspillen we niet alleen administratieve tijd. We verliezen productiviteit. We hebben concurrentievermogen ingeboet. We zijn banen kwijtgeraakt. We zijn innovatie kwijtgeraakt. En vaak lopen we investeringen mis die simpelweg voor een andere bestemming kiezen.

Hetzelfde gebeurt wanneer een rechterlijke uitspraak jaren op zich laat wachten of wanneer bedrijven en burgers in voortdurende onzekerheid verkeren over wanneer een procedure zal worden afgerond.

De onzichtbare kosten van tijd zijn enorm en, interessant genoeg, komen ze bijna nooit voor in de statistieken. Er is geen post in de staatsbegroting met de naam „verloren tijd”, noch een maandelijkse indicator die rekening houdt met uitgestelde kansen. Maar deze kosten spelen een rol bij vrijwel alle economische beslissingen.

Elke maand vertraging staat gelijk aan vast kapitaal.

Elk stilgelegd project vertegenwoordigt welvaart die nog niet is gecreëerd.

Elke uitgestelde beslissing ondermijnt het vertrouwen van degenen die willen investeren, ondernemen of simpelweg een leven willen opbouwen in Portugal.

Misschien is dat wel de reden waarom een van de meest interessante ideeën uit de studie die ik onlangs heb gelezen, juist de noodzaak is om het naleven van termijnen en institutionele voorspelbaarheid centraal te stellen in de staatshervorming. Niet als een administratieve kwestie, maar als een economische prioriteit.

Want een concurrerend land is niet alleen een land dat goede prikkels biedt.

Het is het land dat de tijd van mensen respecteert.

Deze verandering van perspectief lijkt klein, maar in werkelijkheid verandert ze alles: lange tijd hebben we ons afgevraagd hoe we meer investeringen konden aantrekken; misschien moeten we ons eerst afvragen hoe we elke investering sneller kunnen laten verlopen. Jarenlang hebben we gediscussieerd over hoe we procedures kunnen vereenvoudigen; misschien moet het werkelijke doel eenvoudiger zijn: de Portugezen hun tijd teruggeven.

Want tijd betekent productiviteit, vertrouwen, groei, levenskwaliteit en respect: respect voor ondernemers, voor werknemers, voor investeerders en voor degenen die verwachten dat instellingen net zo efficiënt werken als we dat tegenwoordig van bedrijven eisen.

Portugal heeft al laten zien dat het kan concurreren met de besten op het gebied van talent, innovatie, technologie en levenskwaliteit. Misschien is de tijd gekomen om ook te concurreren op het gebied van wat het meest waardevolle kapitaal van de toekomstige economie zal zijn: tijd.

Want er zijn investeringen die wachten.

Maar er zijn kansen die dat niet doen.