Ik herinner me een liedje dat Frank Sinatra zong, getiteld: ‘They’ve got an awful lot of coffee in Brazil’, maar een deel daarvan heeft zijn weg hierheen gevonden, naar Portugal, en maakt nu deel uit van onze cultuur hier. Is koffie drinken hier een gewoonte of een levenswijze? Ik zou zeggen: absoluut een diepgeworteld, betaalbaar en sociaal ritueel – je ziet hier op elk moment van de dag mensen staand een klein kopje sterke zwarte koffie achterover slaan, of ontspannen zittend genieten van een ‘café com leite’ (koffie met melk) of een galaõ – een favoriet bij velen – een warme, melkachtige koffie die lijkt op een latte, geserveerd in een hoog glas, gemaakt door opgeschuimde melk aan espresso toe te voegen, meestal in een verhouding van 3:1 (melk tot koffie). Koffie drinken kan zowel een dagelijkse gewoonte als een levenswijze zijn, en voor velen is het een routine die is uitgegroeid tot een functioneel en vaak plezierig onderdeel van het dagelijkse ritme. Volwassenen consumeren elk jaar meer dan 4 kg koffiebonen.

Koffie werd enorm populair in Portugal dankzij de koloniale banden met Brazilië in de 18e eeuw, dat zorgde voor een overvloed aan hoogwaardige koffiebonen. De ‘koffiecultuur’ raakte stevig verankerd, aangezien cafés essentiële sociale ‘woonkamers’ werden, voortkomend uit een traditie van gezellig samenzijn in openbare ruimtes in plaats van in privéwoningen. Tegenwoordig staat betaalbare, sterke espresso – bekend als ‘bica’ – centraal in het dagelijks leven, wellicht in combinatie met een heerlijk gebakje, zoals ons iconische custardtaartje, de Pastel de Nata. Zelfs het woord ‘bica’ heeft een legende – er wordt gezegd dat BICA staat voor ‘Beba Isto Com Açúcar’ (drink dit met suiker), hoewel het net zo vaak zonder suiker wordt gedronken. Maar blijkbaar zijn er regionale verschillen: in Lissabon is het een ‘bica’; in Porto is het een ‘Cimbalino’ (een verwijzing naar de gebruikte La Cimbali-machines). De lokale bevolking drinkt zelden koffie met melk na het ontbijt, maar geeft de voorkeur aan sterke, kleine kopjes. Populaire varianten zijn onder andere de garoto (espresso met een scheutje melk) en de abatanado (verdunde espresso).

Bronvermelding: envato elements;

Keuzes, keuzes

Soms smaakt koffie in het ene café anders dan in het andere, en dat komt door het soort bonen dat wordt gebruikt en de manier waarop deze tijdens het branden worden behandeld. Traditionele Portugese koffiemerken serveren koffie die is bereid met een langzame brandmethode bij lagere temperaturen. Dit zorgt voor een compactere, intensere en donkerdere branding. Traditionele Portugese koffie maakt vaak gebruik van een melange van Arabica- en Robusta-bonen, waarbij de Robusta zorgt voor een sterkere, bitterdere smaak. Speciality-koffie daarentegen richt zich op 100% Arabica-bonen, die zachtere, complexere smaken bieden.

Hoewel andere landen talrijke gearomatiseerde siropen en speciale melksoorten hebben om aan hun koffie toe te voegen, lijken deze hier geen ingang te hebben gevonden, omdat de lokale bevolking de voorkeur geeft aan hun eigen diepgewortelde, traditionele rituelen, of misschien houden we er gewoon van dat onze koffie naar koffie smaakt – eventueel met een scheutje brandewijn of aguardente (een sterke druivenbrandewijn), bekend als Café com Cheirinho (wat ‘koffie met een geurtje’ betekent) – een perfecte manier om een maaltijd af te sluiten.