In het Democratierapport 2026 werd het land echter – voor het eerst – op een watchlist geplaatst vanwege mogelijke autocratiseringsprocessen, samen met landen als Bulgarije, Cyprus en Vanuatu.

Zoals Executive Digest heeft opgemerkt, blijkt uit opname in deze groep dat Portugal volgens de statistische modellen al ongeveer driekwart van de weg heeft afgelegd om officieel te worden beschouwd als een land dat democratische achteruitgang doormaakt.

Politiek landschap

De prestaties van Portugal variëren per dimensie die door de internationale database wordt onderzocht. In de Electoral Democracy Index, die zich richt op verkiezingstransparantie en politieke concurrentie, scoort het land zeer goed en staat het op de 23e plaats.

Toch verslechtert zijn positie op andere belangrijke aspecten van de institutionele kwaliteit: het zakt naar de 33e plaats op het gebied van liberalisme – hier worden de controlemechanismen op de uitvoerende macht en de rechtsstaat beoordeeld – en naar de 37e plaats op het gebied van deliberatie, terwijl het zijn slechtste scores behaalt op het gebied van egalitarisme (61e) en participatie (62e).

Het rapport bevat een onderzoeksgedeelte over de Portugese situatie, opgesteld door Tiago Fernandes van Iscte en Sara Pina van de Universidade Lusófona, waarin veranderingen in het politieke landschap in verband worden gebracht met de snelle stijging in populariteit van Chega.

Deze analyse beschrijft het electorale traject van de partij, beginnend met de verkiezing van één parlementslid in 2019 en eindigend met het behalen van 60 zetels bij de algemene verkiezingen van mei 2025, waardoor Chega de op één na grootste fractie in de Assembleia da República werd en daarmee de officiële oppositieleider tegenover de Aliança Democrática.

De studie onderzoekt ook hoe de aanhang van de partij zich heeft uitgebreid tot buiten de oorspronkelijke achterban, waarbij steun is verworven bij de middenklasse, vrouwen en kiesdistricten in het zuiden die in het verleden met links werden geassocieerd.

Partijenstelsel

De auteurs zien deze herschikking van het partijenstelsel als een factor die heeft geleid tot grotere politieke polarisatie en tot de opkomst van pro-autocratische mobilisatie.

Deze ontwikkeling weerspiegelt publieke uitdagingen voor de fundamentele beginselen van de rechtsstaat en de burgerlijke vrijheden. Tegelijkertijd is het deliberatieve karakter van het politieke debat afgenomen, waaruit blijkt dat elites minder dan voorheen bereid zijn om tegengestelde argumenten in overweging te nemen.

De studie wijst ook op de druk op centrumrechts om een regeringsmeerderheid te vormen die in staat is de grondwet te wijzigen, waarbij specifieke gevallen van wetgevende convergentie worden aangehaald, zoals de wijziging van de nationaliteitswet in april 2026.

Institutionele veerkracht

Ondanks enkele zwakke punten stelt het V-Dem-rapport dat de Portugese democratie nog steeds over een aanzienlijke institutionele veerkracht beschikt.

De totale representatieve invloed van de PSD en de PS, die samen meer dan de helft van het electoraat vertegenwoordigen, vormt nog steeds een stabiele basis voor het partijenstelsel, aangezien de leiders van beide partijen grondwetshervorming hebben uitgesloten van hun onmiddellijke doelstellingen.

Tegelijkertijd worden de vitaliteit van het maatschappelijk middenveld, de activiteiten van de vakbondsbeweging en het groeiende aantal demonstraties ter verdediging van democratische instellingen gezien als krachten die de risico’s van achteruitgang compenseren en het evenwicht in het land in stand houden tussen die risico’s en het reactievermogen van het maatschappelijk middenveld.