Onlosmakelijk hiermee verbonden zijn de rollen die voor de twee supermachten zijn weggelegd in hun streven naar superioriteit in de wereldwijde keten van winning, verwerking en productie van kritieke en strategische mineralen en de zogenaamde „batterijmetalen“. Deze staan bovenaan de lijst van grondstoffen die als onmisbaar worden beschouwd voor het behoud en de verbetering van de huidige levensstijl van de mensheid.

Batterijen en magneten hebben talrijke toepassingen, variërend van windturbines tot elektrische voertuigen en militaire uitrusting. Het Pentagon acht het gebruik ervan zo essentieel dat ze nu zijn aangemerkt als een prioriteit voor oorlogsvoering, gelijk aan kogels en bommen.

In de 21e eeuw zijn de VS ongetwijfeld de hegemon van de nieuwe digitale economie geweest. Deze positie is grotendeels te danken aan de razendsnelle opkomst van zeven van zijn grote cyberbedrijven, die elk in macht en rijkdom zijn gegroeid tot een stadium waarin ze de status, zo niet de verantwoordelijkheden, van een natiestaat kunnen aannemen.

China daarentegen heeft deze decennia besteed aan het voeren van een geduldig beleid van collectieve investeringen in onderwijs, technische expertise en onderzoek in alle aspecten van een getransformeerde economie. Hierbij maakt het gebruik van zijn eigen vorm van kapitalisme om de omvang van Amerika uit te dagen.

De vooruitgang is verbluffend. Dit bleek uit het recente spektakel van robots die deelnamen aan sportevenementen, waarbij menselijke Olympische records konden worden verbroken en complexe taken met gemak werden uitgevoerd. Wat hun toekomstige mogelijkheden zullen zijn wanneer ze worden bestuurd door super-AI, valt niet te voorspellen

Het Chinese invloednetwerk is effectief over de hele wereld uitgespreid, zodat het nu de dominante verwerker is van bijna alle kritieke mineralen die door het Internationaal Energieagentschap in kaart zijn gebracht. Zo wordt de helft van het geraffineerde koper op aarde geproduceerd door Chinese bedrijven die vier van ’s werelds grootste smelterijen bezitten. Chili beschikt over de grootste reserves van dit metaal en verkoopt 75% van zijn ongeraffineerde productie aan China. De Democratische Republiek Congo, die zeer rijk is aan mineralen, heeft een overeenkomst gesloten om de helft van haar mijnbouwproductie aan Chinese markten te verkopen.

De oprichting van de BRICS-alliantie van landen, die streeft naar een praktisch alternatief voor het leiderschap van een machtiger VS, stelt China in staat om zijn technische kennis en capaciteiten met zijn partners te delen via een samenhangende infrastructuur die onder meer bestaat uit glasvezelkabels en datacenters

De reactie van een gefrustreerde VS is geweest om te dreigen met de gedwongen overname van gebieden waar naar verluidt overvloedige hoeveelheden van de begeerde grondstoffen aanwezig zijn. Als de VS zijn eigen toeleveringsketen van mineralen niet kan veiligstellen, kan een verstikkingsgreep à la Ormuz leiden tot een situatie waarin de meest geavanceerde technologie de benodigde hardware mist om deze in stand te houden. Vandaar de halsoverkop-race om grondstoffen veilig te stellen en voorraden aan te leggen.

De EU is zich terdege bewust van haar kwetsbaarheid in deze strijd tussen twee enorme rivaliserende systemen, die haar economie tot een ondergeschikte positie op het wereldtoneel zouden kunnen veroordelen. Als reactie hierop heeft zij onlangs de Wet op kritieke grondstoffen ingevoerd, die tot doel heeft de Europese verwerking en recycling van gewonnen mineralen te ontwikkelen om haar industrieën te bevoorraden en zo de afhankelijkheid van externe leveranciers te verminderen.

In het kader van deze wet kan Portugal een groot potentieel laten zien. Het land heeft een lange geschiedenis in de mijnbouw en beschikt over aanzienlijke reserves, evenals de expertise om deze eindige hulpbronnen optimaal te benutten.

Koper (samen met zink) vormt de ruggengraat van de mijnbouwsector, met een jaarlijkse omzet van ongeveer 1,5 miljard euro, een waarde die dit jaar naar verwachting met ongeveer 12% zal stijgen. De Neves Corvo-mijn in de lagere Alentejo levert een relatief stabiele kasstroom op ten gunste van de nieuwe Zweedse eigenaar – de Boliden-groep – en heeft vaste klanten in de telecommunicatie- en bouwsector.

Het is echter de uitgestrekte pyrietgordel die grote uitbreidingsmogelijkheden biedt door de ontwikkeling van nieuwe mijnwerkingen, terwijl de modernisering van traditionele mijnbouwgebieden zoals Aljustrel, Gavião en Lagoa Salgada (waar ook lood, goud en zilver worden gewonnen) de productie zal verhogen door het gebruik van de nieuwste geïmporteerde machines.

Lithium komt alleen voor in het noorden van Portugal, waar op ten minste zes locaties met succes exploratie heeft plaatsgevonden. De belangrijkste locatie is Barroso, waar volgens herziene schattingen veertig miljoen ton erts beschikbaar is voor exploitatie tussen de jaren 2028 en 2040. Vanwege milieucontroverses kunnen andere locaties vertraging oplopen, maar het lijdt geen twijfel dat druk vanuit Brussel en een overheidsbeleid gericht op het winnen van minerale rijkdommen in „het nationaal belang“ de resterende verzet zullen breken. Nu de prijs van lithiumerts zich herstelt van de malaise van 2025 tot ongeveer 20.000 euro per ton, bezit Portugal de meest waardevolle hardrots-lithiumafzetting in Europa.

De productie van wolfraam (tijdens de Tweede Wereldoorlog bekend als wolfram) en tin in de Panasqueira-mijn zal naar verwachting een impuls krijgen door het ontsluiten van nieuwe diepe niveaus met behulp van krachtige graafmachines. Gezien de aanhoudende conflicten wereldwijd lijkt de vraag naar dit metaal door wapenproducenten verzekerd.

Op mondiaal niveau zal Portugal waarschijnlijk nauwelijks aan bod komen in de besprekingen tussen de heren Trump en Xi Jinping, maar het belang ervan voor de Europese economie zal in het komende decennium aanzienlijk toenemen. Om echter de maximale waarde voor ons land te behalen, is het essentieel dat er op Portugese bodem fabrieken voor verwerking en recycling worden opgericht. Investeringen moeten uit de EU zelf komen, niet van buitenaf, om ervoor te zorgen dat de geraffineerde producten worden ingezet om het concurrentievermogen van de Europese industrie veilig te stellen en te verbeteren.

Portugal moet zijn huidige beleid aanpassen, zodat zijn aanzienlijke geologische rijkdom wordt omgezet in economische welvaart voor het land, terwijl de plattelandsbevolking zoveel mogelijk wordt beschermd tegen aantasting van hun historische cultuur.

Lees hier meer:

Drie strategische minerale rijkdommen van Portugal: koper, wolfraam en lithium