Een liefdesbrief aan een Lissabon in verandering

In *Santo António – O Casamenteiro de Lisboa* gebruikt de regisseur de traditionele Sint-Antoniusbruiloften in Lissabon als uitgangspunt om een stad te portretteren die een aantal van haar vertrouwde herkenningspunten lijkt te verliezen. De film, die op 10 september in première ging, werd de Portugese film met de hoogste bioscoopbezoekersaantallen op de openingsdag.

Met een schitterende cast onder leiding van Rita Blanco en Joaquim Monchique brengt de film ook Albano Jerónimo, Maria João Bastos, Ana Bola, Jacqueline Corado, Paco León, João Catarré, Inês Aires Pereira, Maria Rueff, Pedro Nuno, Miguel Amorim, Lídia Franco, Rui Mendes, Joaquim de Almeida, Santiago Lagerfield, Isabel Abreu en Pedro Nercessian, onder anderen.

Het verhaal

De film draait om de Casamentos de Santo António, de traditionele bruiloften die op 12 juni in Lissabon worden gehouden, een traditie die teruggaat tot de jaren vijftig.

Carmo (Rita Blanco) en Valentim (Joaquim Monchique), die verantwoordelijk zijn voor de organisatie van de feesten, worden geconfronteerd met de mogelijkheid dat de gemeenteraad de rechten op de traditie verkoopt aan het Franse bedrijf Stardust, dat het evenement wil promoten en internationaliseren.

Met minder financiële steun en de verplichting om te bewijzen dat ze nog steeds een succesvol feest kunnen organiseren, moeten de twee de juiste stellen vinden om de bruiloften – en daarmee hun eigen banen – te redden.

Het probleem is dat de kandidaten verre van voldoen aan het traditionele profiel van de stellen die gewoonlijk aan de ceremonie deelnemen. Tussen disfunctionele gezinnen, tot een huwelijk gedwongen stellen, gevangenen, homoseksuele stellen, ouderen en kandidaten die diep gelovig zijn, brengen Carmo en Valentim uiteindelijk een onwaarschijnlijke groep bijeen die het conventionele beeld van de Casamentos de Santo António op zijn kop zet.

Vanaf dat moment volgt de film de tegenslagen van de organisatoren en de persoonlijke verhalen van de kandidaten terwijl ze toewerken naar 12 juni. Gaandeweg schetst Ruben Alves een portret van een Lissabon dat niet meer helemaal hetzelfde is.

De cast

Veel van mijn favoriete acteurs spelen in deze film mee. Het zijn bekende gezichten voor het Portugese publiek en, over het algemeen gesproken, acteurs wier carrière weinig introductie behoeft.

Toch zijn er verschillende rollen die het verdienen om uitgelicht te worden.

Rita Blanco laat opnieuw zien waarom ze een van de meest opmerkelijke actrices in de Portugese filmwereld is. Als Carmo weet ze de hardheid van een vrouw die het vechten beu is te combineren met een gevoeligheid die nooit verdwijnt. Het is een vertolking die niet uitsluitend steunt op komedie of drama, maar op de manier waarop die twee samenkomen in een diep menselijk personage.

Joaquim Monchique, die ik altijd al heb beschouwd als een acteur met grote intensiteit, toont opnieuw zijn talent als Valentim. Zijn komische energie staat in contrast met de terughoudendheid van Rita Blanco, waardoor een duo ontstaat dat bijzonder goed werkt. Hun relatie is voor mij een van de pijlers van de film.

Ana Bola en Maria Rueff, die al vaak samen in komedies hebben gespeeld, verschijnen hier in rollen die, hoewel ze een humoristische dimensie behouden, een aanzienlijk emotioneel gewicht dragen. Het is vooral interessant om te zien hoe ze verder gaan dan wat het publiek gewoonlijk met hen associeert, en zwaardere emoties overbrengen zonder hun natuurlijkheid te verliezen.

Inês Aires Pereira, die eveneens sterk met komedie wordt geassocieerd, laat zien dat ze klaar is voor rollen met een meer dramatisch element. Haar scènes met Nuno Nolasco zijn bijzonder effectief en onthullen een kant van de actrice die het verdient om verder verkend te worden.

Maria João Bastos en Jacqueline Corado slagen er ondertussen in een opmerkelijk overtuigende band als zussen op te bouwen. Hun dynamiek is een van de emotioneel meest geslaagde elementen van de film, en er zijn momenten waarop deze verder gaat dan de simpele ontwikkeling van een secundaire verhaallijn.

De cast is ongetwijfeld een van de grote sterke punten van *Santo António – O Casamenteiro de Lisboa*. Het grote aantal personages en parallelle verhaallijnen betekent echter ook dat niet alle personages evenveel ruimte krijgen om zich te ontwikkelen. Sommige relaties zouden baat hebben bij meer diepgang, maar het ensemble behoudt een energie en diversiteit die bijdragen aan de charme van de film.

Maatschappelijk commentaar

Naast de vraag wat als traditioneel moet worden beschouwd aan de Casamentos de Santo António, toont de film een Lissabon dat geconfronteerd wordt met verandering.

De mogelijkheid dat de rechten op het feest worden verkocht aan een buitenlands bedrijf dient als metafoor voor een stad waarin steeds meer aspecten van het dagelijks leven lijken te worden aangepast aan een nieuw publiek en commerciële belangen. Ruben Alves beperkt zich niet tot de huwelijkstraditie: hij toont ook hoe traditionele winkels verdwijnen en hoe de overgebleven bedrijven hun aanbod en taal aanpassen aan de eisen van het toerisme.

Het beeld van een café waar het bestellen van een galão en een torrada minder vanzelfsprekend wordt dan het bestellen van een latte, is eenvoudig maar treffend. Via deze kleine details brengt de film een bredere verandering over: het gevoel dat wat ooit vertrouwd was, langzaam begint te verdwijnen.

Het is algemeen bekend dat humor een effectieve manier kan zijn om maatschappijkritiek te uiten, en Ruben Alves had dit vermogen al laten zien in *The Gilded Cage* (*A Gaiola Dourada*). Ook hier gebruikt hij opnieuw komedie om een realiteit aan de kaak te stellen die verder reikt dan Lissabon en herkenbaar is in andere Portugese steden en over de hele wereld.

De film lijkt niet te suggereren dat Lissabon zich voor toeristen moet afsluiten of dat de stad onveranderd moet blijven. De boodschap is interessanter dan dat: een stad kan veranderen zonder dat die verandering alles hoeft uit te wissen wat haar herkenbaar maakt.

Niet alles wat traditioneel is, is per se achterhaald, en het behouden van bepaalde gebruiken betekent niet dat verandering wordt afgewezen. Wat *Santo António* lijkt te bevragen, is het gemak waarmee sommige tradities worden aangepast om ze aantrekkelijker, beter verkoopbaar of geschikter voor een nieuw publiek te maken.

Naar mijn mening ligt juist hier de grootste kracht van de film. Hij verdedigt niet louter de Casamentos de Santo António, maar herinnert ons eraan dat een stad ook bestaat uit haar herinneringen, haar gewoonten en de mensen die er zijn opgegroeid.

Aan de hand van indrukwekkende beelden van Lissabon toont Ruben Alves een stad die zich geleidelijk afsluit voor een deel van haar tradities. In een tijd waarin steeds vaker wordt gesproken over de sluiting van traditionele winkels en de transformatie van de lokale handel, raakt de film aan een zeer actuele zorg: wat gebeurt er wanneer een stad steeds meer wordt ingericht voor degenen die haar bezoeken dan voor degenen die er wonen?

De kritiek is niet gericht op het toerisme zelf, maar op de mogelijkheid dat de stad daarbij een deel van haar identiteit verliest. En dat is een discussie die de film op een toegankelijke manier weet aan te kaarten, zonder daarbij humor of emotie uit het oog te verliezen.

Een verademing

Ik moet ook vermelden hoe leuk het was om in de bioscoop naar een film te kijken die zo vol kleur zit.

In een tijd waarin veel films de voorkeur lijken te geven aan een meer ingetogen beeldtaal, schrikt *Santo António – O Casamenteiro de Lisboa* er niet voor terug om licht en kleur te gebruiken om zijn visuele identiteit te vestigen. Lissabon is op zich al een kleurrijke stad, en Ruben Alves maakt optimaal gebruik van dat kenmerk om beelden te creëren die de sfeer van feestelijkheid en genegenheid, die de kern van het verhaal vormt, versterken.

Het kleurenpalet is betoverend, en er is een visuele samenhang die bijdraagt aan de charme van de film. Het is ook een kwaliteit die we zijn gaan associëren met de regisseur, die in *The Gilded Cage* (*A Gaiola Dourada*) al blijk gaf van een soortgelijk vermogen om steden met kleur, energie en persoonlijkheid in beeld te brengen.

Een film die je niet mag missen

Santo António – O Casamenteiro de Lisboa was misschien wel de beste film die ik in 2026 in de bioscoop heb gezien – hoewel ik ook erken dat ik er niet veel heb gezien, in een tijd waarin cultuur steeds ontoegankelijker wordt en de prijzen van bioscoopkaartjes een steeds grotere druk op het budget van veel mensen leggen.

Ik zou deze film aanraden aan iedereen die houdt van Portugese cinema, komedie en bovenal verhalen die over een stad kunnen vertellen zonder de mensen die er wonen te vergeten.

Santo António – O Casamenteiro de Lisboa is bovenal een liefdesverklaring aan een stad die aan het veranderen is. Ruben Alves lijkt Lissabon niet te willen tegenhouden in zijn vooruitgang, maar wil ons er juist aan herinneren dat een stad niet alleen wordt afgemeten aan wat ze kan aantrekken, maar ook aan wat ze kan behouden.